İNCİRLİK ÜSSÜ


Adana nın 17 bin nüfuslu İncirlik beldesinde neredeyse kasaba nüfusu kadar nüfus barındıran ve aynı adla kurulu olan  İncirlik  üssünün kuruluşu 1950 yılında burada Türk Ordusuna ait  Hava Atış Bombardıman Destek Grup Komutanlığı nın oluşturulması iledir. 1952 yılında Türkiye nin NATO ya üye olmasını takiben üssün yapımına başlanmış ve üssün tamamlanması neticesinde Libya da konuşlu ABD  Özel Görev Birliği  burada konuşlanmıştır.


Üs, Sovyetler Birliği nden gelebilecek tehditleri erken haber almak, Ortadoğu ülkelerinin gözetlenmesi ve istihbarat çalışması yapmak üzere tasarlanmış, ancak tarihi boyunca ABD nin Ortadoğu ülkelerine yaptığı saldırılarda kullanılmıştır. İlk olarak 1958 yılında ABD deniz piyadelerinin Lübnan a yaptıkları çıkarmada kullanılan İncirlik üssünün tarihinde, 1991 Irak Savaşı ve Afganistan a yapılan operasyonlar bulunmaktadır. Irak ın kuzeyden keşfi ve  Çekiç Güç  harekatlarında da kullanılan İncirlik, 2003 Haziran ayından beri Irak a lojistik nakliyat ve ABD ordusunun personel rotasyonunda transit geçiş amaçlı olarak kullanılmaktadır.


Üsteki ABD 39. Kanat Komutanlığında (39th Air Base Wing) Albay Craig Wills ve yardımcısı Albay Brent Bigger komutasında 5 bin ABD askerinin yanı sıra (1), bir Türk Albay komutasında Türk Hava Kuvvetlerine bağlı 10. Tanker Üs Komutanlığı nın 800 civarında personeli bulunmaktadır.


Ocak 2005 de Türkiye ye gelen, Irak ve Afganistan daki operasyonlardan sorumlu ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Orgeneral John Abizaid in de Türk Dışişleri bakanlığının yalanlamasına rağmen İncirlik in ABD nin bundan sonra bölgede yapacağı operasyonlarda, Türkiye deki diğer bazı üs ve limanlar ile birlikte daha operasyonel olarak kullanmak isteğini dile getirdiği belirtilmektedir. Dışişleri bakanlığı bu haberleri yalanlamasına rağmen  ABD nin Konya-Karapınar da eğitim ve tatbikat isteğine müsaade edilmemiştir  diyerek bu isteklerden bazılarının doğruluğunu kabul etmiştir (2).


İncirlik Üssü nün Coğrafi Durumu


İncirlik Üssü Adana nın 15 Kilometre dışında 32 bin dönüm üzerine kuruludur, Mersin Limanı na 70, İskenderun Limanı na ise 125 Kilometre mesafededir. Üssün Irak a uzaklığı ise 500 Kilometredir. İncirlik Üssü, D-400 karayolu ve TAG otoyolunun yanısıra demiryolu ile de Güneydoğu ya açılabilecek konumdadır. İncirlik üssünde 1 adet ana uçak pistinin yanında 1 adet de acil iniş pisti, 300er kişilik 15 otel ve 10 ar kişilik 500 çadır bulunmaktadır.


İncirlik Üssü nün Hukuki Durumu


Türk Genelkurmayına göre İncirlik Üssü hukuki olarak, ne ABD, ne de NATO ya aittir. İncirlik üssü Türk Hava Kuvvetlerine bağlı 10. Tanker Üs Komutanlığı na bağlı bir üs statüsündedir (3). İncirlik Üssü BM kararları ve NATO anlaşmaları çevresinde bakanlar kurulu kararları ve ikili anlaşmalar ile statüsü belirlenerek kullandırılmaktadır. Bu ikili antlaşmalara bakılacak olursa;


1954 tarihinden itibaren ABD’nin asker bulundurduğu üssün hukuksal statüsü ancak 3 Temmuz 1969 da ABD ve Türkiye tarafından imzalanan Ortak Savunma ve İşbirliği Antlaşması (OSİA) ile belirlenebilmiştir. Bu antlaşmaya göre aralarında İncirlik in de bulunduğu ortak tesisler, ancak NATO amaçları doğrultusunda ve meşru müdafaa kapsamında kullanabilecektir. 1974 Kıbrıs Harekatı sonrasında ABD nin sözkonusu anlaşma hükümlerine aykırı olarak Şubat 1975 te Türkiye ye silah ambargosu uygulaması sonucu OSİA fesh edilmiş, ancak 1978 de ambargonun kaldırılması neticesinde, ABD ile 29 Mart 1980 de Savunma ve Ekonomik İşbirliği Antlaşması (SEİA) imzalanmıştır. Bu antlaşma da her yıl otomatik olarak uzamaktadır. Bu antlaşma gereğince ABD Üsde 48 adet savaş uçağı bulundurabilmektedir. Bu Antlaşmanın maddelerini incelersek SEİA nın giriş bölümünde, bu anlaşma kapsamındaki Türk-Amerikan işbirliğinin,  BM Yasasının amaç ve ilkeleri çerçevesinde ve NATO antlaşmasının 1. ve 2. maddelerine uygun olacağı  ifade edilmekte,. NATO antlaşmasının 1. maddesinde de,  Taraflar ... uluslar arası ilişkilerinde, BM nin amaçlarıyla herhangi bir surette örtüşmeyecek tehdit veya kuvvet kullanmaktan çekinmeyi taahhüt ederler  ifadesi yer almaktadır.


Buna ek olarak, SEİA nın V. Maddesinde,  Bu anlaşmada öngörülen savunma işbirliğinin kapsamı Kuzey Atlantik Antlaşmasından doğan yükümlülüklerle sınırlı olacaktır  ifadesi de yer almaktadır.


SEİA ya ekli  Türkiye Cumhuriyeti ile ABD Hükümetleri Arasında Tesisler Konusunda 3 Numaralı Tamamlayıcı Anlaşma da doğrudan doğruya, Türk-Amerikan ortak askerî tesislerinin kurulma ve işletilme koşullarını düzenlemektedir. Bu protokolün daha ilk maddesinde doğrudan SEİA nın V. Maddesine atıf yapılmaktadır. Yani, İncirlik'in bugünkü durumunu da düzenleyen bu anlaşmaya göre, İncirlik üssü nün ancak  NATO kapsamındaki operasyonlarda  kullanılabilmesi mümkündür.


NATO antlaşması ve SEİA halen geçerliliğini koruduğuna göre, yukarıda belirtilen hükümler çerçevesinde İncirlik ortak savunma tesisinin, herhangi bir BM Güvenlik Konseyi kararının olmadığı, Türkiye nin bir meşru müdafaa durumunda bulunmadığı yahut NATO nun bu yönde bir karar almadığı göz önünde bulundurulduğunda, ABD nin Suriye dahil Ortadoğu'nun herhangi bir ülkesine yönelik harekatında saldırı amaçlı olarak kullanılması hukuken hiçbir biçimde mümkün değildir.


"Mevcut olağanüstü durum çerçevesinde  Türkiye, ABD ile yeni bir anlaşma yapar. Kendisine ait olan bu tesisi, bu yeni anlaşmaya uygun olarak, istediğine, istediği gibi kullandırtabilir" denilebilir. Böyle bir görüşü savunana cevabı da NATO antlaşmasının 8. maddesi vermektedir; 8. madde:  Taraflar ... bu anlaşma hükümlerine aykırı herhangi bir uluslararası taahhüde girişmemek vecibesini yükümlenirler.  Yani, NATO Antlaşmasında en az 6 kere BM ye atıf yapıldığına, NATO'nun savunma amaçlı bir örgüt olduğu vurgulandığına, kolektif meşru müdafaaya imkan sağlayan BM Antlaşmasının 51. maddesinin altı çizildiğine göre, bütün bu hükümlerin ruhunda yer alan, savunma amaçlarını aşar biçimde, NATO ülkelerinin birbirleriyle saldırı amaçlı yeni anlaşmalar bağıtlamaları yasaklanmıştır (4)


2003 Haziran ayından itibaren ABD nin İncirliği Lojistik ve transit geçişler için kullanmasının hukuki dayanağının da 23 Haziran 2003 tarihinde imzalanan gizli bir bakanlar kurulu kararından kaynaklandığı da ortaya çıkmıştır (Dosya No: 2003/5755) (5). Bu anlaşma her yıl Haziran ayında bir yıl uzatılmaktadır.


İncirlik Üssü içindeki ABD askerleri Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına tabi değildir. İncirlik Üssü’nde 17 Eylül 2005 tarihinde bir Türk binbaşının ABD’li askerlerce kelepçelenmesi soruşturulamamıştır. Son olarak 2013 Yılbaşında üs içindeki camiye alkollü olarak saldırmışlar minbere ve cami içinde zarar verip Kuran’ı yırtmışlardır. Bu olay cezasız kalmıştır. Ayrıca üs içinde ABD’ye ait 60-90 arası B1 Tipi atom bombalarının bulunduğu artık gizli değildir. Üs içinde ABD’nin insansız hava araçları konuşlanmış, ABD isteklerine göre kullanılmaktadır.


Sonuç olarak İncirlik Üssü nün bugüne kadar BM ve NATO antlaşmaları ihlal edilerek ve halktan gizli kararlar ile kullanıldığı görülmektedir.


(1) http://www.incirlik.af.mil (İncirlik üssü nün ABD resmi web sitesi) (11 Ağustos 2013)

(2) Genel Kurmay II. Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ un 26 Ocak 2005 tarihinde yaptığı basını bilgilendirme toplantısı

(3) Aynı Toplantıdan

(4) Doç Dr. Çağrı Erhan, 27 Mart 2003, www.haberanaliz.com

(5) Anadolu Ajansı nın ( A.A.) 12 Ocak 2005 tarihli haberi ve 13 Ocak 2005 Hürriyet Gazetesi, Sedat Ergin in haberi

Yazarın diğer yazıları için tıklayınız