Bugun...


Osman Karadağ

facebook-paylas
“Birileri” Neden Vergi Ödemez?
Tarih: 28-05-2021 17:20:00 Güncelleme: 28-05-2021 17:23:00


 

Vergi, örgütlenmiş toplumlarda bireylerin toplumsal düzenin sağlanması karşılığında egemen otoriteye yaptığı ödedir. Başlangıçta ayni (yani mal olarak) ödenirken paranın bir değişim aracı olması üzerine parasal olarak ödenmeye başlamış.

 

Toplumsal düzen iç karışıklıklara ve dış saldırılara karşı sağlanır; ilki için iç güvenlik, ikincisi için de silahlı kuvvetler oluşturulur. Bireylerin ödediği vergilerin çoğu da bu iki kuruma gider. Elbette zaman içinde devlet kavramı geliştikçe, devletin işlevleri de artmış, bununla bağlantılı olarak bireylerin de ödediği vergi çeşit ve miktarı artmıştır. Yine zamanla devletin sosyal niteliği artınca bu sefer vergi bir yerde toplumsal eşitsizliği gidermede bir araç da olmuştur.

 

Örgütlü bir toplum içinde yaşayan tüm bireyler devletin sunduğu savunma ve sosyal devlet hizmetlerinde değişen ölçülerde de olsa yararlandığına göre niçin “birileri” vergi ödemez? Bu sorunun yanıtı İslam’da yatar.

 

İslamiyet’in başlangıcında Araplar yayılırken, A. Toynbee’nin Tarih Bilinci adlı çalışmasında da vurguladığı üzere ‘Arap olmayanların Müslüman olmasını pek istemiyorlardı. Egemenlik altına aldıkları halklar, az vergi veren dindaşlar olarak değil, çok vergi ödeyen gayrimüslimler olarak daha değerliydi onlar için.

 

İslamiyet’in bütçesi zekat, sadaka, kurban, adak, kefaretler, köle-cariye, fidye, haraç, cizye, talan, ganimet, ticaret, helal kazanç denen çalışma vb. şeylerden oluşuyordu. Cizye, Müslüman olmayanların (zimmi) yenilmeleri durumunda inançlarında özgür kalabilmeleri için ödemekle yükümlü oldukları kelle vergisidir. İslam yöneticilerince belirlenir. Bir ayete (*)göre Müslümanlar her an için gayrimüslimlere saldırabilirler. Dolayısıyla, bu gibi yaptırımlarla inanç özgürlüğüne kısıtlama getirilir. Bunun sonucunda da böylesi uygulama ile karşılaşan insanlar ya dinlerinden vazgeçerler ya da bu kelle vergisini öderler.

 

İslam tarihinde bazı anlarda, gayrimüslimler İslamiyet’i kabul edip toplu olarak İslam’a girdiğinde, İslam yöneticilerinin buna şiddetle karşı çıktıkları görülür. Çünkü bunların İslam’a girmesiyle bütçede çok belirgin bir azalma oluyordu. Örneğin; Halife Ömer zamanında Irak ele geçirildiğinde, ilk yıllarda bunlardan toplanan vergi 124 milyon dirhem iken, daha sonra bu miktar, Emeviler zamanında 188 milyon dirheme yükselir. Fakat zaman içinde gayrimüslimlerin İslamiyet kabul etmeleriyle bu vergiler azalır. Örneğin; Irak halkının İslam’a girmesi sonucu Halife Abdülmelik zamanında (685-705) bu cizye vergisi 40 milyon dirheme düşünce halife toplu olarak İslam’a girmeyi engeller.

 

Şimdi iki kavrama daha değinelim: darülislam, darülharp. Kuran’da toplanmış öğretileri kabul edenler (darülislam - İslam Dünyası), bunları kabul etmedikleri için savaşılması gereken diğerleri (darülharb - Gayrımüslimlerin Dünyası ya da Savaş Dünyası).

 

Dünya İslamiyet’in egemen olduğu (darülislam), egemen olmadığı yerler (darülharb) diye ikiye ayrılıyordu. Bu ikisi arasında şu ya da bu tarzda bir savaş sürüyordu. Bu savaş cihat olarak yıllar alabildiği gibi, uzun süreler için askıya alınabiliyordu. Örneğin, Selim I, İran seferi ve Anadolu'da Türkmen kırımına hazırlık için ulemayı karşı propaganda ile görevlendirmişti. Sonradan Şeyhülislam olacak Kemalpaşazade bir broşür yazarak ‘Şiilerin mallarının helal, nikahlarının hükümsüz, öldürülmelerinin caiz olduğunu’ belirtmişti.

 

Özetle İslam hukukuna göre darülislam dışındaki yerlerde yaşayanların can ve malları helal oluyordu.

 

Bir konuya daha değinmeliyim: Bağış. Daha önce şirketler vakıf ve derneklere yaptıkları bağışın çok az miktarını (%5-10 gibi) vergi matrahından düşebiliyorlardı. 2003 ve 2004 yıllarında yapılan değişikliklerle bu indirim tutarı %100’lere kadar çıkabiliyor. Örneğin, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu'nun 9. maddesinde; ‘…..Fona ve Vakfa bağış ve yardımlar her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Bu bağış ve yardımlar Kurumlar ve Gelir Vergisi matrahından indirilebilir.’

 

Bir vakfın kamu yararına olduğu kararını Bakanlar Kurulu belirliyor. Bu vakıflar genelde İslami ağırlıklı vakıflar oluyor.

 

Şimdi yukarda yapılan açıklamalar ışığında devlete vergi ödemeyen ‘birileri’nin kimler olabileceği çok açık oluyor. Bunlar laik Türkiye Cumhuriyetini darülharp olarak görenlerdir. Devlete vergi verme yerine kendi inançları doğrultusunda etkinlikte bulunan vakıflara bağış yapanlardır. Böylece, toplumun vergi veren kesiminden elde edilen kaynaklar hiçbir üretici etkinliği olmayan vakıflar yoluyla bunu hak etmeyen belirli kesimlere transfer oluyor.

 

* Tevbe Suresi'nin 29. ayetinde aynen şunlar anlatılır: Kendilerine kitap verilenlerden Allah’a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve peygamberinin haram ettiği şeyleri haram tanımayan, hak dini (kendine) din olarak kabul etmeyen kimselerle, onlar zelil ve hakir olarak kendi elleriyle cizye verecekleri zamana kadar savaşın. (Tekin, Arif, Kuran’ın Kökeni, Turan Dursun Araştırma-İnceleme Ödülü, Berfin Yayınları, 1999, s. 221)

 

Kaynak:

(1) Karadağ, Osman, Stratejinin Yazılı Kaynakları: Türkler, Farslar ve Araplar, Destek Yayınları, 2020.

(2) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu



Bu yazı 2461 defa okunmuştur.

Nazmi Kurtaraner / 24-06-2021 11:18

Teşekkür, çok aydınlatıcı değerlendirme. Birde verginin nasıl harcandığını bakarsak "darulharp" çifte bedel ödüyor.



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 31 21 2 8 59 27 71 +32
2 Konyaspor 31 17 7 7 51 33 58 +18
3 Fenerbahçe 31 16 7 8 54 35 56 +19
4 Alanyaspor 31 15 9 7 57 48 52 +9
5 Başakşehir FK 31 15 11 5 43 31 50 +12
6 Adana Demirspor 31 13 8 10 46 32 49 +14
7 Hatayspor 31 14 11 6 48 46 48 +2
8 Beşiktaş 31 12 8 11 45 40 47 +5
9 Antalyaspor 31 12 11 8 36 37 44 -1
10 Fatih Karagümrük 31 12 12 7 36 45 43 -9
11 Kasımpaşa 31 11 12 8 47 44 41 +3
12 Sivasspor 31 10 10 11 42 40 41 +2
13 Galatasaray 31 11 12 8 42 45 41 -3
14 Gaziantep FK 31 11 13 7 41 44 40 -3
15 Kayserispor 31 10 13 8 43 52 38 -9
16 Giresunspor 31 10 15 6 34 39 36 -5
17 Altay 31 8 18 5 32 45 29 -13
18 Göztepe 31 7 18 6 36 53 27 -17
19 Çaykur Rizespor 31 7 19 5 30 57 26 -27
20 Yeni Malatyaspor 31 5 21 5 23 52 20 -29
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 29 18 6 5 45 23 59 +22
2 Ümraniyespor 29 17 7 5 48 28 56 +20
3 Bandırmaspor 29 16 9 4 43 25 52 +18
4 Eyüpspor 29 13 6 10 44 32 49 +12
5 İstanbulspor 28 14 8 6 44 30 48 +14
6 BB Erzurumspor 29 13 8 8 46 34 47 +12
7 Samsunspor 28 11 8 9 45 36 42 +9
8 Manisa FK 29 11 11 7 33 35 40 -2
9 Adanaspor 29 10 11 8 32 30 38 +2
10 Keçiörengücü 28 10 10 8 36 37 38 -1
11 Boluspor 28 9 11 8 32 33 35 -1
12 Tuzlaspor 28 9 11 8 25 29 35 -4
13 Menemenspor 28 8 9 11 36 44 35 -8
14 Gençlerbirliği 28 10 13 5 32 42 35 -10
15 Altınordu 29 11 17 1 33 51 34 -18
16 Denizlispor 28 9 13 6 31 40 33 -9
17 Kocaelispor 28 9 13 6 27 38 33 -11
18 Bursaspor 28 7 14 7 30 42 28 -12
19 Balıkesirspor 28 3 23 2 21 54 11 -33
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Fatih Karagümrük vs Kasımpaşa
 09/04/2022 Çaykur Rizespor vs Konyaspor
 09/04/2022 Göztepe vs Kayserispor
 09/04/2022 Beşiktaş vs Alanyaspor
 09/04/2022 Gaziantep FK vs Trabzonspor
 10/04/2022 Yeni Malatyaspor vs Giresunspor
 10/04/2022 Adana Demirspor vs Altay
 10/04/2022 Sivasspor vs Başakşehir FK
 10/04/2022 Fenerbahçe vs Galatasaray
 11/04/2022 Antalyaspor vs Hatayspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Bandırmaspor vs Boluspor
 09/04/2022 Ümraniyespor vs MKE Ankaragücü
 09/04/2022 Gençlerbirliği vs Keçiörengücü
 09/04/2022 Adanaspor vs Balıkesirspor
 10/04/2022 Manisa FK vs Samsunspor
 10/04/2022 Denizlispor vs Tuzlaspor
 10/04/2022 Menemenspor vs İstanbulspor
 10/04/2022 Bursaspor vs Kocaelispor
 11/04/2022 Eyüpspor vs Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Bayburt Özel İdare Spor vs Niğde Anadolu FK
 09/04/2022 Etimesgut Belediyespor vs Sakaryaspor
 09/04/2022 Kahramanmaraşspor vs Afjet Afyonspor
 09/04/2022 Van Spor FK vs Somaspor
 10/04/2022 Serik Belediyespor vs Diyarbekir Spor
 10/04/2022 Bodrumspor vs Ankaraspor
 10/04/2022 Çorum FK vs 1461 Trabzon FK
 10/04/2022 Sarıyer vs İnegölspor
 10/04/2022 Sivas Belediyespor vs Adıyaman FK
 10/04/2022 Turgutluspor vs Ergene Velimeşe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/04/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Bergama Belediyespor
 10/04/2022 Çatalcaspor vs Fatsa Belediyespor
 10/04/2022 Elazığspor vs Batman Petrolspor
 10/04/2022 Hendek Spor vs Erbaaspor
 10/04/2022 Kahta 02 Spor vs Arnavutköy Belediye
 10/04/2022 Karaman Futbol Kulübü vs Başkent Gözgözler Akademi FK
 10/04/2022 Nevşehir Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 10/04/2022 Osmaniyespor FK vs Artvin Hopaspor
 10/04/2022 Sancaktepe FK vs Bursa Yıldırımspor
 10/04/2022 Elazığspor - Batman Petrolspor Batman Petrolspor ligdeki son 11 maçında hiç kaybetmedi  Batman Petrolspor yenilmez
 10/04/2022 Nevşehir Belediyespor - Belediye Kütahyaspor Nevşehir Belediyespor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Belediye Kütahyaspor yenilmez
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar

Sizce Türkiye'deki en büyük sorun hangisidir?


NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI