Bugun...


Osman Karadağ

facebook-paylas
“Birileri” Neden Vergi Ödemez?
Tarih: 28-05-2021 17:20:00 Güncelleme: 28-05-2021 17:23:00


 

Vergi, örgütlenmiş toplumlarda bireylerin toplumsal düzenin sağlanması karşılığında egemen otoriteye yaptığı ödedir. Başlangıçta ayni (yani mal olarak) ödenirken paranın bir değişim aracı olması üzerine parasal olarak ödenmeye başlamış.

 

Toplumsal düzen iç karışıklıklara ve dış saldırılara karşı sağlanır; ilki için iç güvenlik, ikincisi için de silahlı kuvvetler oluşturulur. Bireylerin ödediği vergilerin çoğu da bu iki kuruma gider. Elbette zaman içinde devlet kavramı geliştikçe, devletin işlevleri de artmış, bununla bağlantılı olarak bireylerin de ödediği vergi çeşit ve miktarı artmıştır. Yine zamanla devletin sosyal niteliği artınca bu sefer vergi bir yerde toplumsal eşitsizliği gidermede bir araç da olmuştur.

 

Örgütlü bir toplum içinde yaşayan tüm bireyler devletin sunduğu savunma ve sosyal devlet hizmetlerinde değişen ölçülerde de olsa yararlandığına göre niçin “birileri” vergi ödemez? Bu sorunun yanıtı İslam’da yatar.

 

İslamiyet’in başlangıcında Araplar yayılırken, A. Toynbee’nin Tarih Bilinci adlı çalışmasında da vurguladığı üzere ‘Arap olmayanların Müslüman olmasını pek istemiyorlardı. Egemenlik altına aldıkları halklar, az vergi veren dindaşlar olarak değil, çok vergi ödeyen gayrimüslimler olarak daha değerliydi onlar için.

 

İslamiyet’in bütçesi zekat, sadaka, kurban, adak, kefaretler, köle-cariye, fidye, haraç, cizye, talan, ganimet, ticaret, helal kazanç denen çalışma vb. şeylerden oluşuyordu. Cizye, Müslüman olmayanların (zimmi) yenilmeleri durumunda inançlarında özgür kalabilmeleri için ödemekle yükümlü oldukları kelle vergisidir. İslam yöneticilerince belirlenir. Bir ayete (*)göre Müslümanlar her an için gayrimüslimlere saldırabilirler. Dolayısıyla, bu gibi yaptırımlarla inanç özgürlüğüne kısıtlama getirilir. Bunun sonucunda da böylesi uygulama ile karşılaşan insanlar ya dinlerinden vazgeçerler ya da bu kelle vergisini öderler.

 

İslam tarihinde bazı anlarda, gayrimüslimler İslamiyet’i kabul edip toplu olarak İslam’a girdiğinde, İslam yöneticilerinin buna şiddetle karşı çıktıkları görülür. Çünkü bunların İslam’a girmesiyle bütçede çok belirgin bir azalma oluyordu. Örneğin; Halife Ömer zamanında Irak ele geçirildiğinde, ilk yıllarda bunlardan toplanan vergi 124 milyon dirhem iken, daha sonra bu miktar, Emeviler zamanında 188 milyon dirheme yükselir. Fakat zaman içinde gayrimüslimlerin İslamiyet kabul etmeleriyle bu vergiler azalır. Örneğin; Irak halkının İslam’a girmesi sonucu Halife Abdülmelik zamanında (685-705) bu cizye vergisi 40 milyon dirheme düşünce halife toplu olarak İslam’a girmeyi engeller.

 

Şimdi iki kavrama daha değinelim: darülislam, darülharp. Kuran’da toplanmış öğretileri kabul edenler (darülislam - İslam Dünyası), bunları kabul etmedikleri için savaşılması gereken diğerleri (darülharb - Gayrımüslimlerin Dünyası ya da Savaş Dünyası).

 

Dünya İslamiyet’in egemen olduğu (darülislam), egemen olmadığı yerler (darülharb) diye ikiye ayrılıyordu. Bu ikisi arasında şu ya da bu tarzda bir savaş sürüyordu. Bu savaş cihat olarak yıllar alabildiği gibi, uzun süreler için askıya alınabiliyordu. Örneğin, Selim I, İran seferi ve Anadolu'da Türkmen kırımına hazırlık için ulemayı karşı propaganda ile görevlendirmişti. Sonradan Şeyhülislam olacak Kemalpaşazade bir broşür yazarak ‘Şiilerin mallarının helal, nikahlarının hükümsüz, öldürülmelerinin caiz olduğunu’ belirtmişti.

 

Özetle İslam hukukuna göre darülislam dışındaki yerlerde yaşayanların can ve malları helal oluyordu.

 

Bir konuya daha değinmeliyim: Bağış. Daha önce şirketler vakıf ve derneklere yaptıkları bağışın çok az miktarını (%5-10 gibi) vergi matrahından düşebiliyorlardı. 2003 ve 2004 yıllarında yapılan değişikliklerle bu indirim tutarı %100’lere kadar çıkabiliyor. Örneğin, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu'nun 9. maddesinde; ‘…..Fona ve Vakfa bağış ve yardımlar her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Bu bağış ve yardımlar Kurumlar ve Gelir Vergisi matrahından indirilebilir.’

 

Bir vakfın kamu yararına olduğu kararını Bakanlar Kurulu belirliyor. Bu vakıflar genelde İslami ağırlıklı vakıflar oluyor.

 

Şimdi yukarda yapılan açıklamalar ışığında devlete vergi ödemeyen ‘birileri’nin kimler olabileceği çok açık oluyor. Bunlar laik Türkiye Cumhuriyetini darülharp olarak görenlerdir. Devlete vergi verme yerine kendi inançları doğrultusunda etkinlikte bulunan vakıflara bağış yapanlardır. Böylece, toplumun vergi veren kesiminden elde edilen kaynaklar hiçbir üretici etkinliği olmayan vakıflar yoluyla bunu hak etmeyen belirli kesimlere transfer oluyor.

 

* Tevbe Suresi'nin 29. ayetinde aynen şunlar anlatılır: Kendilerine kitap verilenlerden Allah’a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve peygamberinin haram ettiği şeyleri haram tanımayan, hak dini (kendine) din olarak kabul etmeyen kimselerle, onlar zelil ve hakir olarak kendi elleriyle cizye verecekleri zamana kadar savaşın. (Tekin, Arif, Kuran’ın Kökeni, Turan Dursun Araştırma-İnceleme Ödülü, Berfin Yayınları, 1999, s. 221)

 

Kaynak:

(1) Karadağ, Osman, Stratejinin Yazılı Kaynakları: Türkler, Farslar ve Araplar, Destek Yayınları, 2020.

(2) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu



Bu yazı 1205 defa okunmuştur.

Nazmi Kurtaraner / 24-06-2021 11:18

Teşekkür, çok aydınlatıcı değerlendirme. Birde verginin nasıl harcandığını bakarsak "darulharp" çifte bedel ödüyor.



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 13 10 0 3 27 11 33 +16
2 Hatayspor 13 8 3 2 23 10 26 +13
3 Konyaspor 13 7 1 5 21 10 26 +11
4 Alanyaspor 13 7 3 3 20 19 24 +1
5 Fenerbahçe 13 7 4 2 19 16 23 +3
6 Fatih Karagümrük 13 6 3 4 21 16 22 +5
7 Başakşehir FK 13 7 6 0 20 16 21 +4
8 Galatasaray 13 6 4 3 19 17 21 +2
9 Beşiktaş 13 6 5 2 21 17 20 +4
10 Adana Demirspor 13 5 4 4 20 18 19 +2
11 Altay 13 5 7 1 18 21 16 -3
12 Kayserispor 13 4 5 4 18 21 16 -3
13 Antalyaspor 13 4 6 3 15 20 15 -5
14 Gaziantep FK 13 4 6 3 14 19 15 -5
15 Sivasspor 13 2 4 7 16 15 13 +1
16 Giresunspor 13 3 6 4 8 12 13 -4
17 Yeni Malatyaspor 13 4 9 0 12 23 12 -11
18 Göztepe 13 2 7 4 12 19 10 -7
19 Kasımpaşa 13 2 8 3 13 21 9 -8
20 Çaykur Rizespor 13 2 10 1 11 27 7 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 12 8 1 3 21 7 27 +14
2 MKE Ankaragücü 13 8 2 3 22 9 27 +13
3 Eyüpspor 13 8 2 3 23 15 27 +8
4 Bandırmaspor 13 8 4 1 21 10 25 +11
5 BB Erzurumspor 12 8 3 1 20 13 25 +7
6 Tuzlaspor 12 6 4 2 14 10 20 +4
7 Kocaelispor 12 6 4 2 12 12 20 0
8 İstanbulspor 12 6 5 1 21 17 19 +4
9 Adanaspor 13 5 5 3 16 17 18 -1
10 Samsunspor 12 4 4 4 17 18 16 -1
11 Bursaspor 12 4 6 2 17 19 14 -2
12 Denizlispor 12 4 6 2 12 17 14 -5
13 Menemenspor 12 4 6 2 16 22 14 -6
14 Gençlerbirliği 12 4 6 2 12 19 14 -7
15 Boluspor 12 3 5 4 13 14 13 -1
16 Manisa FK 13 4 8 1 15 21 13 -6
17 Keçiörengücü 12 3 8 1 11 18 10 -7
18 Altınordu 13 3 9 1 13 26 10 -13
19 Balıkesirspor 12 2 10 0 9 21 6 -12
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/11/2021 Adana Demirspor vs Kasımpaşa
 26/11/2021 Başakşehir FK vs Altay
 27/11/2021 Antalyaspor vs Alanyaspor
 27/11/2021 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 27/11/2021 Beşiktaş vs Giresunspor
 28/11/2021 Gaziantep FK vs Konyaspor
 28/11/2021 Fatih Karagümrük vs Trabzonspor
 28/11/2021 Sivasspor vs Hatayspor
 28/11/2021 Yeni Malatyaspor vs Galatasaray
 29/11/2021 Göztepe vs Fenerbahçe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/11/2021 Balıkesirspor vs Manisa FK
 26/11/2021 Gençlerbirliği vs Bursaspor
 27/11/2021 İstanbulspor vs Denizlispor
 27/11/2021 Kocaelispor vs Menemenspor
 27/11/2021 Boluspor vs Eyüpspor
 27/11/2021 Samsunspor vs Adanaspor
 28/11/2021 Keçiörengücü vs Ümraniyespor
 28/11/2021 Altınordu vs MKE Ankaragücü
 29/11/2021 Tuzlaspor vs BB Erzurumspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/11/2021 Diyarbekir Spor vs Serik Belediyespor
 27/11/2021 Adıyaman FK vs Sivas Belediyespor
 27/11/2021 Afjet Afyonspor vs Kahramanmaraşspor
 27/11/2021 Ankaraspor vs Bodrumspor
 27/11/2021 Ergene Velimeşe vs Turgutluspor
 27/11/2021 Hekimoğlu Trabzon vs Çorum FK
 27/11/2021 İnegölspor vs Sarıyer
 27/11/2021 Niğde Anadolu FK vs Bayburt Özel İdare Spor
 27/11/2021 Sakaryaspor vs Etimesgut Belediyespor
 27/11/2021 Somaspor vs Van Spor FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/11/2021 Çatalcaspor vs Bergama Belediyespor
 27/11/2021 Elazığspor vs Belediye Kütahyaspor
 28/11/2021 Hendek Spor vs Batman Petrolspor
 28/11/2021 Kahta 02 Spor vs Bursa Yıldırımspor
 28/11/2021 Karaman Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 28/11/2021 Nevşehir Belediyespor vs Arnavutköy Belediye
 28/11/2021 Osmaniyespor FK vs Erbaaspor
 28/11/2021 Sancaktepe FK vs Fatsa Belediyespor
 28/11/2021 1954 Kelkit Bld.Spor vs Başkent Gözgözler Akademi FK
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar

Sizce Türkiye'deki en büyük sorun hangisidir?


NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI