Bugun...


Osman Karadağ

facebook-paylas
“Birileri” Neden Vergi Ödemez?
Tarih: 28-05-2021 17:20:00 Güncelleme: 28-05-2021 17:23:00


 

Vergi, örgütlenmiş toplumlarda bireylerin toplumsal düzenin sağlanması karşılığında egemen otoriteye yaptığı ödedir. Başlangıçta ayni (yani mal olarak) ödenirken paranın bir değişim aracı olması üzerine parasal olarak ödenmeye başlamış.

 

Toplumsal düzen iç karışıklıklara ve dış saldırılara karşı sağlanır; ilki için iç güvenlik, ikincisi için de silahlı kuvvetler oluşturulur. Bireylerin ödediği vergilerin çoğu da bu iki kuruma gider. Elbette zaman içinde devlet kavramı geliştikçe, devletin işlevleri de artmış, bununla bağlantılı olarak bireylerin de ödediği vergi çeşit ve miktarı artmıştır. Yine zamanla devletin sosyal niteliği artınca bu sefer vergi bir yerde toplumsal eşitsizliği gidermede bir araç da olmuştur.

 

Örgütlü bir toplum içinde yaşayan tüm bireyler devletin sunduğu savunma ve sosyal devlet hizmetlerinde değişen ölçülerde de olsa yararlandığına göre niçin “birileri” vergi ödemez? Bu sorunun yanıtı İslam’da yatar.

 

İslamiyet’in başlangıcında Araplar yayılırken, A. Toynbee’nin Tarih Bilinci adlı çalışmasında da vurguladığı üzere ‘Arap olmayanların Müslüman olmasını pek istemiyorlardı. Egemenlik altına aldıkları halklar, az vergi veren dindaşlar olarak değil, çok vergi ödeyen gayrimüslimler olarak daha değerliydi onlar için.

 

İslamiyet’in bütçesi zekat, sadaka, kurban, adak, kefaretler, köle-cariye, fidye, haraç, cizye, talan, ganimet, ticaret, helal kazanç denen çalışma vb. şeylerden oluşuyordu. Cizye, Müslüman olmayanların (zimmi) yenilmeleri durumunda inançlarında özgür kalabilmeleri için ödemekle yükümlü oldukları kelle vergisidir. İslam yöneticilerince belirlenir. Bir ayete (*)göre Müslümanlar her an için gayrimüslimlere saldırabilirler. Dolayısıyla, bu gibi yaptırımlarla inanç özgürlüğüne kısıtlama getirilir. Bunun sonucunda da böylesi uygulama ile karşılaşan insanlar ya dinlerinden vazgeçerler ya da bu kelle vergisini öderler.

 

İslam tarihinde bazı anlarda, gayrimüslimler İslamiyet’i kabul edip toplu olarak İslam’a girdiğinde, İslam yöneticilerinin buna şiddetle karşı çıktıkları görülür. Çünkü bunların İslam’a girmesiyle bütçede çok belirgin bir azalma oluyordu. Örneğin; Halife Ömer zamanında Irak ele geçirildiğinde, ilk yıllarda bunlardan toplanan vergi 124 milyon dirhem iken, daha sonra bu miktar, Emeviler zamanında 188 milyon dirheme yükselir. Fakat zaman içinde gayrimüslimlerin İslamiyet kabul etmeleriyle bu vergiler azalır. Örneğin; Irak halkının İslam’a girmesi sonucu Halife Abdülmelik zamanında (685-705) bu cizye vergisi 40 milyon dirheme düşünce halife toplu olarak İslam’a girmeyi engeller.

 

Şimdi iki kavrama daha değinelim: darülislam, darülharp. Kuran’da toplanmış öğretileri kabul edenler (darülislam - İslam Dünyası), bunları kabul etmedikleri için savaşılması gereken diğerleri (darülharb - Gayrımüslimlerin Dünyası ya da Savaş Dünyası).

 

Dünya İslamiyet’in egemen olduğu (darülislam), egemen olmadığı yerler (darülharb) diye ikiye ayrılıyordu. Bu ikisi arasında şu ya da bu tarzda bir savaş sürüyordu. Bu savaş cihat olarak yıllar alabildiği gibi, uzun süreler için askıya alınabiliyordu. Örneğin, Selim I, İran seferi ve Anadolu'da Türkmen kırımına hazırlık için ulemayı karşı propaganda ile görevlendirmişti. Sonradan Şeyhülislam olacak Kemalpaşazade bir broşür yazarak ‘Şiilerin mallarının helal, nikahlarının hükümsüz, öldürülmelerinin caiz olduğunu’ belirtmişti.

 

Özetle İslam hukukuna göre darülislam dışındaki yerlerde yaşayanların can ve malları helal oluyordu.

 

Bir konuya daha değinmeliyim: Bağış. Daha önce şirketler vakıf ve derneklere yaptıkları bağışın çok az miktarını (%5-10 gibi) vergi matrahından düşebiliyorlardı. 2003 ve 2004 yıllarında yapılan değişikliklerle bu indirim tutarı %100’lere kadar çıkabiliyor. Örneğin, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu'nun 9. maddesinde; ‘…..Fona ve Vakfa bağış ve yardımlar her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Bu bağış ve yardımlar Kurumlar ve Gelir Vergisi matrahından indirilebilir.’

 

Bir vakfın kamu yararına olduğu kararını Bakanlar Kurulu belirliyor. Bu vakıflar genelde İslami ağırlıklı vakıflar oluyor.

 

Şimdi yukarda yapılan açıklamalar ışığında devlete vergi ödemeyen ‘birileri’nin kimler olabileceği çok açık oluyor. Bunlar laik Türkiye Cumhuriyetini darülharp olarak görenlerdir. Devlete vergi verme yerine kendi inançları doğrultusunda etkinlikte bulunan vakıflara bağış yapanlardır. Böylece, toplumun vergi veren kesiminden elde edilen kaynaklar hiçbir üretici etkinliği olmayan vakıflar yoluyla bunu hak etmeyen belirli kesimlere transfer oluyor.

 

* Tevbe Suresi'nin 29. ayetinde aynen şunlar anlatılır: Kendilerine kitap verilenlerden Allah’a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve peygamberinin haram ettiği şeyleri haram tanımayan, hak dini (kendine) din olarak kabul etmeyen kimselerle, onlar zelil ve hakir olarak kendi elleriyle cizye verecekleri zamana kadar savaşın. (Tekin, Arif, Kuran’ın Kökeni, Turan Dursun Araştırma-İnceleme Ödülü, Berfin Yayınları, 1999, s. 221)

 

Kaynak:

(1) Karadağ, Osman, Stratejinin Yazılı Kaynakları: Türkler, Farslar ve Araplar, Destek Yayınları, 2020.

(2) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kanunu



Bu yazı 1557 defa okunmuştur.

Nazmi Kurtaraner / 24-06-2021 11:18

Teşekkür, çok aydınlatıcı değerlendirme. Birde verginin nasıl harcandığını bakarsak "darulharp" çifte bedel ödüyor.



FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 21 15 1 5 38 15 50 +23
2 Konyaspor 20 11 3 6 32 16 39 +16
3 Hatayspor 21 11 8 2 32 28 35 +4
4 Başakşehir FK 20 10 6 4 30 20 34 +10
5 Adana Demirspor 21 9 5 7 30 24 34 +6
6 Fenerbahçe 21 9 6 6 33 26 33 +7
7 Beşiktaş 21 9 7 5 33 30 32 +3
8 Alanyaspor 21 9 7 5 32 32 32 0
9 Gaziantep FK 21 9 8 4 27 28 31 -1
10 Sivasspor 21 7 5 9 28 21 30 +7
11 Fatih Karagümrük 21 8 7 6 29 30 30 -1
12 Kayserispor 21 7 7 7 29 29 28 0
13 Galatasaray 21 7 8 6 26 28 27 -2
14 Giresunspor 21 7 10 4 20 21 25 -1
15 Antalyaspor 21 6 10 5 22 32 23 -10
16 Göztepe 21 5 10 6 24 29 21 -5
17 Kasımpaşa 21 5 10 6 24 29 21 -5
18 Altay 21 5 13 3 23 35 18 -12
19 Çaykur Rizespor 21 5 13 3 19 38 18 -19
20 Yeni Malatyaspor 21 4 14 3 17 37 15 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 20 13 4 3 35 16 42 +19
2 MKE Ankaragücü 20 13 4 3 32 15 42 +17
3 BB Erzurumspor 20 11 4 5 33 22 38 +11
4 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
5 Bandırmaspor 20 10 7 3 32 20 33 +12
6 İstanbulspor 20 10 7 3 30 25 33 +5
7 Samsunspor 19 8 5 6 28 23 30 +5
8 Adanaspor 19 8 6 5 23 20 29 +3
9 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
10 Gençlerbirliği 19 8 9 2 23 26 26 -3
11 Manisa FK 20 7 9 4 22 26 25 -4
12 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
13 Kocaelispor 20 7 10 3 20 25 24 -5
14 Keçiörengücü 20 6 9 5 27 32 23 -5
15 Menemenspor 20 5 7 8 23 33 23 -10
16 Altınordu 20 7 12 1 27 40 22 -13
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 20 5 11 4 19 30 19 -11
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/01/2022 Gaziantep FK vs Yeni Malatyaspor
 18/01/2022 Konyaspor vs Adana Demirspor
 18/01/2022 Fatih Karagümrük vs Beşiktaş
 19/01/2022 Çaykur Rizespor vs Antalyaspor
 19/01/2022 Göztepe vs Sivasspor
 19/01/2022 Kayserispor vs Başakşehir FK
 19/01/2022 Fenerbahçe vs Altay
 19/01/2022 Trabzonspor vs Giresunspor
 20/01/2022 Alanyaspor vs Hatayspor
 20/01/2022 Galatasaray vs Kasımpaşa
 21/01/2022 Yeni Malatyaspor - Beşiktaş Yeni Malatyaspor ligdeki son 11 maçında hiç kazanamadı  Beşiktaş yenilmez
 22/01/2022 Antalyaspor - Gaziantep FK Antalyaspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Antalyaspor yenilmez
 22/01/2022 Sivasspor - Fenerbahçe Sivasspor ligde evindeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
 22/01/2022 Adana Demirspor - Fatih Karagümrük Adana Demirspor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Adana Demirspor yenilmez
 22/01/2022 Başakşehir FK - Göztepe Başakşehir FK ligdeki son 12 maçında hiç kaybetmedi  Başakşehir FK yenilmez
 23/01/2022 Hatayspor - Çaykur Rizespor Çaykur Rizespor ligde deplasmandaki son 10 maçında hiç kazanamadı  Hatayspor yenilmez
 23/01/2022 Kasımpaşa - Kayserispor Kayserispor ligde deplasmandaki son 9 maçında hiç kazanamadı  Kasımpaşa yenilmez
 23/01/2022 Altay - Konyaspor Altay ligdeki son 14 maçında hiç kazanamadı  Konyaspor yenilmez
 23/01/2022 Galatasaray - Trabzonspor Trabzonspor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 17/01/2022 Gençlerbirliği vs Adanaspor
 21/01/2022 Samsunspor vs Kocaelispor
 22/01/2022 Manisa FK vs Gençlerbirliği
 22/01/2022 Ümraniyespor vs Menemenspor
 22/01/2022 Altınordu vs İstanbulspor
 22/01/2022 MKE Ankaragücü vs Denizlispor
 23/01/2022 Adanaspor vs Keçiörengücü
 23/01/2022 Bandırmaspor vs BB Erzurumspor
 23/01/2022 Boluspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Ankaraspor vs Niğde Anadolu FK
 22/01/2022 Bayburt Özel İdare Spor vs Turgutluspor
 22/01/2022 Bodrumspor vs Diyarbekir Spor
 22/01/2022 Çorum FK vs Ergene Velimeşe
 22/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Etimesgut Belediyespor
 22/01/2022 Sarıyer vs Sakaryaspor
 22/01/2022 Sivas Belediyespor vs Serik Belediyespor
 22/01/2022 Somaspor vs Adıyaman FK
 22/01/2022 Van Spor FK vs Afjet Afyonspor
 22/01/2022 1461 Trabzon FK vs İnegölspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/01/2022 Çatalcaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 23/01/2022 Batman Petrolspor vs Fatsa Belediyespor
 23/01/2022 Belediye Kütahyaspor vs Bursa Yıldırımspor
 23/01/2022 Elazığspor vs Başkent Gözgözler Akademi FK
 23/01/2022 Erbaaspor vs Arnavutköy Belediye
 23/01/2022 Hendek Spor vs Bergama Belediyespor
 23/01/2022 Kahta 02 Spor vs Osmaniyespor FK
 23/01/2022 Nevşehir Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 23/01/2022 Sancaktepe FK vs Karaman Belediyespor
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar

Sizce Türkiye'deki en büyük sorun hangisidir?


NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI