Bugun...


Ahmet Kale

facebook-paylas
Bergsonizm
Tarih: 26-09-2021 12:20:00 Güncelleme: 26-09-2021 12:20:00


Bergsonizm kitabı yazılışından 72 yıl sonra yayınlanabilmiş bir eser.  Kıvılcımlı’nın iki çuval dolusu elyazmalarını titizlikle tasnif ederek bir kısmını mikrofişlere aktararak bizlere ulaşmasını sağlayan Fuat Fegan, “Bir zarf içinde sarı defter yapraklarındaydı” diyor Bergsonizm için.  Mikrofişlerde gördüğümüzde tamamlanmış bir eserle karşılaştık. Eski yazı el yazısıyla, hacimli bir dosya. Dosyanın ilk sayfasında “içindekiler” diyebileceğimiz, konu başlıkları ve sayfaları bile hazırlanmış. Yine bu ilk sayfada yeni harflerle eserin adı büyük harflerle BERGSONİZM yazılmış, altına da yine majiskül harflerle GÖÇEN SERMAYE DERVİŞLİĞİ alt başlığı konmuş. Yine bu sayfada gene yeni harflerle, “ Modern bir metafiziği diyalektik materyalizmin tatbiki etrafında kalem denemesi” yazıyor. Ve nihayet metnin en sonunda da yine yeni harflerle “6.9.1936” tarihi konmuş.

 

Alt başlıktaki “GÖÇEN SERMAYE…” ibaresini alışkanlıkla bir yerden bir yere göçen sermaye olarak yorumladık önce. Yani sermaye ihracı kastediliyor diye düşündük. Ancak çeviri ilerledikçe bunun göç etme değil, çökme, yıkılma anlamında kullanıldığı ortaya çıktı. Emperyalizm çağının Kıvılcımlı deyimiyle söylersek Geberen Kapitalizm’in kastedildiğini anladık.

 

Eseri ilk olarak yeni harflere aktartıp yayınlamamız Şubat 2008’de oldu. Yazılışından tam 72 yıl sonra yani. Kıvılcımlı bin bir imkansızlık ortasında birçok eseri gibi bu eserini de yayınlama olanağı bulamamış sağlığında. Yayınlarken yazdığımız tanıtım yazısında şöyle demişiz: “ Eser, Fransız düşünürü Henri Bergson’un fikirlerinin en yaygın, şöhretinin dorukta olduğu bir dönemde, Bergsonizmle ciddi bir hesaplaşmadır…” Kıvılcımlı’nın kendisi de kitabın bir yerinde; “Bergson taraftarlığının Türkiye’ye girişi, cihanda doğuşundan daha az enteresan değildir. Türkiye’ye Bergsonizm mütareke yıllarında eski darülfünun (üniversite) salonlarından geçerek girdi (Ruhiyat Profesörü Mustafa Şekip Tunç marifetiyle). Hem de biraz galip İtilaf Donanmasının Boğazlardan İstanbul’a girişi gibi. Fakat geldiği yer gibi girdiği yer de normal değildi. Batıda, yıkılan, çürümüş Fransız Kapitalizmi Bergsonizm’i yaratmıştı. Doğuda, çöken ve teslim olan Osmanlı İmparatorluğu, adeta doğal bir ilgi ile emperyalizmin bu ölüm felsefesine kucak açıyordu.” Diyor. (Kitap, s. 12)

 

Bu belirlemeden sonra yaklaşık 100 sayfalık kitap boyunca Bergson’un çeşitli konulardaki görüşleri incelenir ve eleştirilir. Bergson’un dünyada ve Türkiye’de eşi benzeri görülmemiş şöhretli filozof olduğu ve yaşadığı yıllarda hem de. Sık sık söylediğimiz gibi Kıvılcımlı’da bir devrimcide bulunması gereken özgüven fazlasıyla vardır. Bergson’un şöhreti, emperyalistlerce cilalanıp dünya sahnesine sürülmüş olması, Türkiye’de kimi aydın ve akademisyenlerin taparcasına Bergson’a bağlanmaları Kıvılcımlı’yı durdurmaz. Aksine bu idealist akımın cilasını sıyırıp içyüzünü sergilemeyi görev bilir ve kaleme sarılır.

 

Daha girişte, Bergson’un misyonu şöyle sergilenir:

 

Burada esas açıklamalara girişmezden önce, belki de esasın kavranılmasına bir yardımı olabilecek iki “ufak” noktacığa işaret etmeden geçemeyeceğiz:

 

“1- Kolej dö Frans kürsüsünde Bergson yıldızının parıldaması tam 1900 tarihiyle başlar. Kolej dö Frans, bugün 200 aileden ibaret sayılan Fransız finans kapitalinin, cihana ideoloji saçtığı bilgi kulelerinin en yükseğidir. 1900 senesi, cihanda serbest rekabetçi kapitalizmin, çürüyüp dağılan tekelci kapitalizm aşamasına, yani emperyalizm çağına yöneldiği bir dönemeçtir. Bu birinci nokta; bir mim koyalım. Bergson, kapitalizm tarihinin böyle can alacak bir dönüm noktasında sahneye çıkar. ‘Metafiziğe Medhal [Giriş]’ (1903) ile ‘Yaratıcı Tekâmül [Evrim]’ (1907) gibi en önemli eserlerini ondan sonra verir.

 

“2- Höffding’in[Bergson felsefesinin önemli savunucularından bir kürsü profesörü] şöyle bir sözünü anlamlı buluruz:

 

“O, yani Bay Bergson, dikkati uyandırmakta ve kendisine katılımlar yapılmasında pek çok etkisi dokunan bir belâgatla [güzel konuşma] düşüncesini yorumlar ve açıklar. Fakat aynı zamanda, şimdiki fikir akımları, ruhları ona doğru götürür. Gerek Katoliklik, gerekse ona zıt olan sendikalizm aynı biçimde ona sempati beslerler. (s.11).

 

‘Kiminle düşüp kalktığını söyle, kim olduğunu söyleyeyim’ sözü her dilde meşhurdur. Bergson da, görünüşte birbirine zıt görünen Katoliklikle sendikalizm gibi iki akımı kendisine cezbediyor.

 

“Bu iki akım nedir? Katoliklik, bildiğimiz gibi ortaçağ koyu softalığı ve gericiliğidir. Ya sendikalizm? Bunun, Katoliklikle arasında mevcut görülen çelişki “zâhiri” demiştik. Evet, gerçekte işçi sınıfını bilinçten uzak tutan Avrupa medeniyetinin 20. asır sendikalizmi de, işçi sınıfı içinde türemiş karşı devrimci bir akımdır. Katoliklik dinî bir gericilik ise, koyu sendikalizm dünyevî bir gericiliktir. Katoliklik hâkim sınıflar içinde tutunan bir gericiliktir, sendikalizm mahkûm sınıflar içinde kışkırtılan bir gericiliktir. Birisi sağda, ötekisi solda. Fakat her ikisi de gericiliktir. Kapitalizmin tekelci gericilik devrine girdiği 1900 senesinde, kozmopolit Fransız kültürünün en yüksek fikriyat tepesine çıkmış bulunan Bergson felsefesi, böylece sağlı sollu gericiliğe kıblegâh olduysa, çok mudur?” (Kitap, s. 11-12)

 

Bergson felsefesinin gerici karakteri böyle tespit edilmekle kalmaz, onun dayandığı idealizmi ve yaymaya çalıştığı önemli terimleri de eleştirerek devam eder.

 

Bergson felsefesinin iki önemli kavramı vardır. La Durée [Süre] ve L’intuition [Sezgi]. Felsefe birçok alt başlıkları olmakla birlikte genel olarak bu iki kavram etrafında açıklamaya çalışır insan düşünce ve davranışını. Kıvılcımlı bunlara şöyle parmak basar:

 

Onun [Bergson’un]da, kendisine has bazı terimleri vardır. Asıl konuya girmezden önce, bunlardan bir ikisini belirleyelim:

 

“La Durée [Süre] : Bir şeyin var olmakta devam etmesi demektir. Bizim Bergsoncular buna daha özel olarak: Aralıksız devam eden ve devamlı değişen yaratılış anlamını verir. Daha doğrusu, bütün Bergson felsefesi bu kelimenin anlamı etrafında döner dolaşır. Yalnız bizim Bergsoncular, bu kelimeye karşılık Türkçe’de sayruret [Süre] terimini kullanırlar. Biz de başka kelime icat etmeyelim; onu kullanalım. Buna benzer bir de continuité sözü var ki, ona da deymumet [Süreklilik] deniliyor.

 

“L’intuition [Sezgi] : Bir ilişkiyi bir bakışta kavrama yeteneği demektir ki, Bergson'da duréeden sonra aynı derecede önemli rol oynayan ikinci terim budur. Eğer Süre, varlığın bizzat kendisi ise, o varlığı olduğu gibi anlayacak olan yetenek intuition’dur. İlerde ayrıntı ve özelliklerini göreceğiz. Buna da, Türkçe’de öteden beri hads [Sezgi] denir.” (Kitap, s. 15)

 

“Biz, Bergson felsefesini eleştirirken iki yöne önem verdik:

 

“1- Bu felsefede en karakteristik noktaları özellikle öne çıkararak, önemlerine göre üzerlerinde durmak.

 

“2- Bu noktaları incelerken, meseleleri genel felsefe konularına göre sınıflandırmaya uğratmak.

 

“Mesela, Höffding’in ‘Sezgi’ bölümü gerçekte felsefenin iki ayrı konusuna, Ontoloji: Varlık kuramı ile Gnozeoloji: Bilgi kuramına dokunur. Gerçi Sezgi, Bergson felsefesinde bir ‘deva-yı kül’ [her derde deva] türünden her alana sokulur. Lakin –özellikle Bergson’un da Höffding’e gönderdiği mektupta işaret ettiği gibi- varlık kuramı, her şeyden önce ve bilgi kuramından kısmen ayrı olarak incelenmeye değer.

 

“Buna karşılık, diğer bölümlerde yer yer bu iki konuya ait pasajlar dağınık bir biçimde bulunur.

 

“Biz bütün bunları, daha derli toplu ve daha genel sınıflandırmaya uygun bir şekilde incelemeyi faydalı görüyoruz.

 

“Böylece daha iyi anlatmış ve daha iyi anlaşılmış olunacağına da inanıyoruz.

 

“Kadim Yunan’da sofizm denilen akımla sistemleşerek yeni bir şekil alan idealizm, zamanımıza kadar, çeşitli toplum seviyelerine uyarak devam edegelmiştir. Bergson, ilk sınıflı toplumdan son sınıflı topluma kadar insanlığın geçirdiği bütün tarihi devreler içinde, idealizm namı altında gelmiş geçmiş bütün sistemlerin en karışık taraflarını gayet gizemli bir ifade ile bir araya getirir. Modern pozitif ilimlerce ve artık herkesçe kabul edilmiş büyük keşif ve gerçekleri, bu gizemli ve karışık ifadenin kaygan zemini üzerine koyar. Böylece en maddi olayları esrarlı bir idealizm kisvesine büründürmeye kalkışır.

 

“Bergson’un teorilerine ‘yeni felsefe’ adını verenler var. Gerçekte kronoloji, yani zaman ve tarih itibarıyla bu felsefe pek yeni sayılabilir. Lakin ortaya attığı esas fikirler arasında evvelce söylenmedik bir tanesini bulmak güçtür. Yalnız, Bergson, bu mahiyeti pek eski fikirlere, Paris modacılarının makasından çıkmış son moda birer kostüm giydirmiştir. ‘İşin, bizim için yalnız çulu değiştirilmiştir.’

 

‘Mesela ‘Süre’ dediği şeye biraz yakından bakılacak olursa, maddenin diyalektiğini sofist Gorgias gibi izah etmekten başka, bu ‘Süre’nin bir anlamı olmadığı görülür.

 

‘Sezgi’  hakkındaki bütün vaazları, Sokrat’taki ‘Kendini Bil’ prensibini başka kelimelerle tekrarlamaya varır.

 

Kant’ın ‘Bizatihi şey’i onda ‘Anı’ kisvesine bürünüyor.

 

Nihayet önerilerinin hepsi birden, Doğu Tasavvufunun dervişane murâkabe metotlarından ibaret kalırlar.(Kitap, s. 17)

 

Bergsonizm kitabı hem Kıvılcımlı’nın felsefi derinliği, hem de devrimci cesareti konusunda önemli bir örnektir.



Bu yazı 1975 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 31 21 2 8 59 27 71 +32
2 Konyaspor 31 17 7 7 51 33 58 +18
3 Fenerbahçe 31 16 7 8 54 35 56 +19
4 Alanyaspor 31 15 9 7 57 48 52 +9
5 Başakşehir FK 31 15 11 5 43 31 50 +12
6 Adana Demirspor 31 13 8 10 46 32 49 +14
7 Hatayspor 31 14 11 6 48 46 48 +2
8 Beşiktaş 31 12 8 11 45 40 47 +5
9 Antalyaspor 31 12 11 8 36 37 44 -1
10 Fatih Karagümrük 31 12 12 7 36 45 43 -9
11 Kasımpaşa 31 11 12 8 47 44 41 +3
12 Sivasspor 31 10 10 11 42 40 41 +2
13 Galatasaray 31 11 12 8 42 45 41 -3
14 Gaziantep FK 31 11 13 7 41 44 40 -3
15 Kayserispor 31 10 13 8 43 52 38 -9
16 Giresunspor 31 10 15 6 34 39 36 -5
17 Altay 31 8 18 5 32 45 29 -13
18 Göztepe 31 7 18 6 36 53 27 -17
19 Çaykur Rizespor 31 7 19 5 30 57 26 -27
20 Yeni Malatyaspor 31 5 21 5 23 52 20 -29
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 29 18 6 5 45 23 59 +22
2 Ümraniyespor 29 17 7 5 48 28 56 +20
3 Bandırmaspor 29 16 9 4 43 25 52 +18
4 Eyüpspor 29 13 6 10 44 32 49 +12
5 İstanbulspor 28 14 8 6 44 30 48 +14
6 BB Erzurumspor 29 13 8 8 46 34 47 +12
7 Samsunspor 28 11 8 9 45 36 42 +9
8 Manisa FK 29 11 11 7 33 35 40 -2
9 Adanaspor 29 10 11 8 32 30 38 +2
10 Keçiörengücü 28 10 10 8 36 37 38 -1
11 Boluspor 28 9 11 8 32 33 35 -1
12 Tuzlaspor 28 9 11 8 25 29 35 -4
13 Menemenspor 28 8 9 11 36 44 35 -8
14 Gençlerbirliği 28 10 13 5 32 42 35 -10
15 Altınordu 29 11 17 1 33 51 34 -18
16 Denizlispor 28 9 13 6 31 40 33 -9
17 Kocaelispor 28 9 13 6 27 38 33 -11
18 Bursaspor 28 7 14 7 30 42 28 -12
19 Balıkesirspor 28 3 23 2 21 54 11 -33
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Fatih Karagümrük vs Kasımpaşa
 09/04/2022 Çaykur Rizespor vs Konyaspor
 09/04/2022 Göztepe vs Kayserispor
 09/04/2022 Beşiktaş vs Alanyaspor
 09/04/2022 Gaziantep FK vs Trabzonspor
 10/04/2022 Yeni Malatyaspor vs Giresunspor
 10/04/2022 Adana Demirspor vs Altay
 10/04/2022 Sivasspor vs Başakşehir FK
 10/04/2022 Fenerbahçe vs Galatasaray
 11/04/2022 Antalyaspor vs Hatayspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Bandırmaspor vs Boluspor
 09/04/2022 Ümraniyespor vs MKE Ankaragücü
 09/04/2022 Gençlerbirliği vs Keçiörengücü
 09/04/2022 Adanaspor vs Balıkesirspor
 10/04/2022 Manisa FK vs Samsunspor
 10/04/2022 Denizlispor vs Tuzlaspor
 10/04/2022 Menemenspor vs İstanbulspor
 10/04/2022 Bursaspor vs Kocaelispor
 11/04/2022 Eyüpspor vs Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/04/2022 Bayburt Özel İdare Spor vs Niğde Anadolu FK
 09/04/2022 Etimesgut Belediyespor vs Sakaryaspor
 09/04/2022 Kahramanmaraşspor vs Afjet Afyonspor
 09/04/2022 Van Spor FK vs Somaspor
 10/04/2022 Serik Belediyespor vs Diyarbekir Spor
 10/04/2022 Bodrumspor vs Ankaraspor
 10/04/2022 Çorum FK vs 1461 Trabzon FK
 10/04/2022 Sarıyer vs İnegölspor
 10/04/2022 Sivas Belediyespor vs Adıyaman FK
 10/04/2022 Turgutluspor vs Ergene Velimeşe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/04/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Bergama Belediyespor
 10/04/2022 Çatalcaspor vs Fatsa Belediyespor
 10/04/2022 Elazığspor vs Batman Petrolspor
 10/04/2022 Hendek Spor vs Erbaaspor
 10/04/2022 Kahta 02 Spor vs Arnavutköy Belediye
 10/04/2022 Karaman Futbol Kulübü vs Başkent Gözgözler Akademi FK
 10/04/2022 Nevşehir Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 10/04/2022 Osmaniyespor FK vs Artvin Hopaspor
 10/04/2022 Sancaktepe FK vs Bursa Yıldırımspor
 10/04/2022 Elazığspor - Batman Petrolspor Batman Petrolspor ligdeki son 11 maçında hiç kaybetmedi  Batman Petrolspor yenilmez
 10/04/2022 Nevşehir Belediyespor - Belediye Kütahyaspor Nevşehir Belediyespor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Belediye Kütahyaspor yenilmez
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar

Sizce Türkiye'deki en büyük sorun hangisidir?


NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI