beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort bayan beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort bayan beylikdüzü escort seks hikayesi hava durumu betturkey beylikdüzü escort
Bugun...


Göksal Caner Malatya

facebook-paylas
On İki Sandalye Üzerine
Tarih: 17-11-2026 08:15:00 Güncelleme: 17-11-2026 08:15:00


Demiryolu işçilerinin gazetesi Gudok’ta çalışmış iki gazetecinin, Ilya Ilf ve Yevgeni Petrov’un 1928’de yayımlanan “On İki Sandalye”si, ilk bakışta bir hazine avı macerası olarak okunabilir. Fakat Yeni Ekonomik Politika (NEP) yıllarının Sovyet toplumunu sokak hizasından gösteren roman, kanımca bir sınıfsal geçiş döneminin komedisidir.

Yadsınan sınıfın telaşı

 

Kitabın iki temel figürü bulunuyor ve bu figürler geçiş döneminin iki ayrı yüzünü taşıyor.

 

İlk figür, eski soylular önderi, şimdiki nüfus memuru Vorobyaninov. Devrimle mülkiyetini ve unvanını yitiren bu adam, kayınvalidesinin ölüm döşeğinde sandalyelerden birine mücevher sakladığını öğrenince “eski güzel günlere” dönme umuduyla yola çıkar. Peki bu umut neye dayanıyor? Tarihin yadsıdığı bir sınıfın yeniden ihyasına. Ama Vorobyaninov kendi başına tek adım atamaz, hep bir başkasının aklına muhtaçtır. Çünkü eski dünyayı ayakta tutan toplumsal ilişkiler ortadan kalkmış, geriye mülkiyetin nesnel bir “anısı”, yani sandalyeler kalmıştır. Üstelik el konulan takım kurumlara, tiyatrolara, yurtlara, sıradan evlere dağılmıştır ve eski mülkiyet toplumsal dolaşıma girmiş, “geri alınacak” tek bir yer kalmamıştır. Pop Fyodor’un aynı hazinenin peşine düşmesi ise kilisenin tinsel sözlerinin altındaki maddi hırsı gösteriyor.

 

İkinci figür Ostap Bender. NEP’in küçük sermayeye açtığı gedikte yaşayan bu karakter, emekle değil bulduğu açıklarla geçinir. Onun dünyasında emek, ancak saflara kalan bir iştir. Vorobyaninov’la ortaklığı bile kendi lehine kurar, payın büyüğünü alır. Bürokrasinin, kuralların ve insanların zaaflarını bir satranç ustası gibi okur. Eski sınıfın mülkiyet hayaliyle yeni dönemin serbest kalmış atılganlığı böylece yan yana gelir ve karşıtların iç içe geçmesi komik bir biçime bürünür. Nitekim Vasyuki bölümünde satranç ustası kılığıyla kasabalıları, kentlerinin dünya satranç merkezi olacağı hayaliyle büyüleyip ceplerini boşaltması, La Boétie’nin “gönüllü kulluk”unu andırıyor: İnsanlar kendilerini aldatana sevinçle para ödüyor. Fakat Bender’in zekâsı toplumsal bir amaca bağlanmadığı için bireysel kalıyor. Yani “kendinde” özne olmakla “kendisi için” özne olmak arasında gidip geliyor, bu yüzden hep koşuyor ama bir yere varamıyor.

 

Ilf ve Petrov yalnızca eskiyi değil, yeniyi de güldürür: konut sıkıntısıyla boğuşan yurtlar, uzayıp giden bürokratik koridorlar, otuz sözcükle yaşayan ve moda uğruna her şeyi ortaya koyan Ellocka. Yani devrimin ilk yıllarında yeşeren bürokratikleşme ve küçük burjuva tüketim hırsı hiçbir “yüce nesne” dokunulmazlığı olmadan eleştirilir. Bu yüzden romanı ne “rejime saldırı” ne de “rejim edebiyatı” kalıbına sığdırabiliriz. Roman, dönemin “ne yapılmalı?” sorusuna cevap vermez, ama neyin işe yaramayacağını çok iyi bilir.

 

Hazine kimin?

 

Finaldeki tablo oldukça öğreticidir. Hazine en sonunda bulunur, ama bulunduğunda çoktan bir işçi kulübünün inşasına harcanmıştır. Mülkiyeti geri almak için yola çıkan ikili ise kanla ve deliliğe yakın bir çöküşle karşılaşırlar ve Bender, Vorobyaninov’un ustura darbesiyle ölür. Burada bir tür “tarihsel adalet” sezgisi olduğunu söyleyebiliriz. Bireysel hırs ve restorasyon hayali, toplumsal emeğin kendine yer açtığı yerde sonuçsuz kalır.

 

Fakat romanın sınırını da görmek gerekir. Hazineyi dönüştüren halk, yani tarihin asıl öznesi, sahnede ancak figürandır. Yazarlar kitleyi eyleyen değil, seyreden ya da kandırılan olarak resmeder. Güldüren hep “öteki”dir, kulübü kuranlar ise perde arkasında kalır. Mülkiyeti dağıtan ama halkı özneleştiremeyen her düzen, er ya da geç yeni bir Bender’in oyun alanına dönüşür. Roman bunu bir kehanet olarak değil, bir uyarı olarak okuttuğu ölçüde değerlidir.

 

Yazarın tüm yazıları için tıklayınız



Bu yazı 55 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ

ABD-İsrail-İran savaşında en beğendiğiniz savaş muhabiri kimdir?


nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI