Bugun...


Abdullah Köktürk

facebook-paylas
Mustafa Suphi’yi Kim Öldürdü?
Tarih: 11-02-2019 23:10:00 Güncelleme: 11-02-2019 23:16:00


 

 

 

Ayandon, Ege ve Karadeniz’de her yıl 28-29 Ocak tarihlerinde oluşan bölgenin en büyük fırtınasıdır. İşte 1921 yılı Ayandon’unda Trabzon sahillerinde toplu bir cinayet işlendi. Türkiye Komünist Partisi Merkez Komitesi’nin ilk başkanı Mustafa Suphi ve 14 yoldaşı Trabzon Kayıkçılar Kâhyası Yahya Kaptan ve adamları tarafından katledildi. Bu yazıda bu cinayetlerin izi sürülerek kimin veya kimlerin sorumlu olduğu belirlenmeye çalışılacaktır.

 

Mustafa Suphi 1883 yılında Giresun’da doğmuştur. Babası Ali Rıza Bey, Osmanlı Devleti’nin önemli kademelerinde yer almıştı (1912’de Konya Valisi’ydi). Suphi, yüksek tahsilini Paris’te yaptı. Buradan Tanin ve Servet-i Fünun gazetelerine yazılar yazdı. 1910’da L’ Ecole libre des Sciences Politiques’den mezun oldu. Mezuniyetinin ardından İstanbul’a dönüp, gazeteci ve öğretmen olarak çalıştı. Bu arada ilk önce İttihat ve Terakki Cemiyetine dahs sonra da, onun içinde muhalif çizgideki Milli Meşrutiyet Fırkası’na katılan Suphi, Sadrazam Mahmut Şevket Paşa’nın öldürülmesiyle 1913’de Sinop’a sürgüne gönderilir. Bu tarihlerde Türkçü çizgide olan Mustafa Suphi, 1914 yılında önce Kırım’a kaçar. Oradan Batum’a gelir. 1915 yılında Ural bölgesinde iken Marksist fikirlerle tanışır. 1919’da 3. Enternasyol’e (Komintern) de katılan Mustafa Suphi burada bir konuşma da yapar.

               

Nihayet 10 Eylül 1920’de Türkiye Komünist Partisini Bakü’de kuran Mustafa Suphi’nin karşısında Ankara Hükümeti Ekim 1920’de bir Komünist Parti de kendi kurar. Ankara’nın sahte Partisinde Rafet Bele’den, İsmet İnönü’ye, Ali Fuat Cebesoy’dan, Kazım Karabekir’e kadar neredeyse tüm paşalar vardır.

 

Mustafa Suphi ve yoldaşlarının ölüme giden yürüyüşleri Kars’tan başlar. Sovyet Rusya’nın Ankara’ya büyükelçi olarak atadığı Budi Mdivani ile birlikte ilk kafile 28 Aralık 1920’de Kars’a gelir. Amaçları Ankara’ya gidip Mustafa Kemal ile görüşmektir. Ancak Mustafa Kemal ve Doğu Cephesi Komutanı Kazım Karabekir arasındaki yazışmalar Suphi ve yoldaşlarının Ankara’ya istenmediğini göstermektedir. Bunun üzerine Kazım Karabekir Suphi ve arkadaşlarını Erzurum üzerinden Trabzon’a ve oradan da Sovyetlere gönderme planını yürürlüğe koyar. Suphi’yi de, Ankara’ya Erzurum üzerinden gitmesi gerektiğine ikna eder.

 

Ankara hükümetinin bazı muhalifleri, hükümetin Sovyetler ile ilişkisinden memnun değildir. Ayrıca hükümeti yeterince anti-komünist görmemektedirler. Mustafa Suphi ve arkadaşlarından kurtulmak aynı zamanda bu muhalif kesimi de ikna edecektir.

 

22 Ocak’da Erzurum’a varan Heyet, hükümet tarafından planlandığı bilinen provokasyon ile karşılanır. Kalabalıkların tepkisi ile trenden çıkamayıp Karabıyık’a, oradan da kızaklarla Gümüşhane’ye gönderilir. 26 Ocakta Gümüşhane’ye gelen heyet, 27 Ocakta Maçka’ya varır. 28 Aralıkta heyet Trabzon’a vardığında provoke edilmiş kalabalıklar da hazırdır. Bu arada, heyet Kars’a geldiğinden itibaren bütün olaylar günlük olarak Ankara hükümetine telgraf ile rapor edilmektedir.[i]

 

Suphi ve yoldaşları Trabzon’a vardıklarında hükümet tarafından ayarlanmış protestocular ile karşılanırlar. Dövülerek ve hakaretlerle arabalardan çıkarılan grup, motorcular kahyası Yahya Kaptan ve arkadaşları tarafından bir deniz motoruna bindirilir. Suphi ve yoldaşları Limandan 2-3 mil açıkta boğularak denize atılırlar.

 

Motora alınmayan Mustafa Suphi’nin Rus eşi Maria’yı çok daha kötü bir gelecek beklemektedir. Önce aylarca Yahya Kaptan çetesi tarafından istismar edilip sex kölesi olarak kullanılan Maria, daha sonra Rizeli çetecilere verilir. Aylar sonra Maria Rizeli çetecilerin bir zevk gecesinde tecavüz edilerek öldürülür.

 

Katil Yahya Kaptan, Enver Paşa’nın adamı olarak bilinmektedir. Ancak Mustafa Kemal’in daha sonra korumalığını da yapacak olan Topal Osman’a bağlı olarak hareket etmektedir. Enver Paşa, Moskova’dan 24 Nisan 1921’de o sırada Berlin’de bulunan hanımı Naciye Sultan’a gönderdiği mektubunda, cinayetten memnun olduğundan söz etmiştir.[ii] 

 

Olaydan 1.5 ay sonra 16 Mart 1921’de Ankara Hükümeti ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan Moskova Anlaşmasının 7. Maddesinde, hükümetlerin birbiri aleyhine oluşumlara izin vermeyecekleri imza altına alınmıştır. Antlaşmanın bu maddesi gereğince, 1921’in ikinci yarısında Türkiye Komünist Partisi Teşkilât Bürosu lağvedilmiştir.

 

Mustafa Suphi ve arkadaşlarının katledilmeleri Sovyetlerce ve Lenin tarafından protesto edilmemiştir. Moskova Hükümeti tarafından Ankara’ya bir nota, hatta mektup bile gönderilmemiştir. Bu durum cinayetin Sovyetlerce olumlu karşılanmasa bile sessizce kabulü anlamına gelir. Cinayette Kazım Karabekir’in rolü çok büyük ve açıktır. Yazışmalar Ankara hükümetinin de bu cinayetteki rolünü açığa çıkarmaktadır.

 

30 Haziran 1921 günü Mustafa Kemal, Kâhya Yahya Kaptan’a çektiği telgrafta “onun vatanperverliğine teşekkür” etmiştir.[iii]

 

Yahya Kâhya bir yıl kadar sonra 3 Temmuz 1922’de faili meçhul bir cinayete kurban gider. Cinayeti Topal Osman’ın adamları ile birlikte Mustafa Kemal’in Muhafız Taburu Komutanı İsmail Hakkı Tekçe’nin işlediğini, yıllar sonra Tekçe, verdiği bir röportajda kendisi açıklamıştır.[iv]  Topal Osman ise daha sonra Ankara’da öldürülecek ve ortada bu konuyla ilgili şahit kalmayacaktır.

 

Sonuç olarak Mustafa Suphi ve yoldaşları çok boyutlu bir cinayete kurban gitmişlerdir. Ankara Hükümeti’nin bu cinayetlerde hiçbir irtibatı olmadığını iddia edenler vardır. Bu iddia doğru olsa bile Mustafa Kemal ve hükümetinin zavallı Maria’nın cinayetler sonrası uğradığı eziyetlerden haberinin olmadığını savunmaları mümkün değildir.

 

 

[i] Emrah Cilasun, Mustafa Suphi ve Yoldaşlarını Kim Öldürdü?, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2008.

[ii] Murat Bardakçı, Enver, İstanbul: İş Bankası Yayınları, Kasım 2015, s. 241.

[iii] Atatürk’ün Bütün Eserleri. Cilt. 11, İstanbul: Kaynak Yayınları, 2003, s. 220.

[iv] Günaydın, 4 Aralık 1977, aktaran Mete Tunçay, Türkiye’de Sol Akımlar, İstanbul BDS Yayınları, s. 154.



Bu yazı 6805 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 3 3 0 0 8 3 9 +5
2 Çaykur Rizespor 4 2 0 2 4 2 8 +2
3 Fenerbahçe 3 2 0 1 8 2 7 +6
4 Yukatel Denizlispor 4 2 1 1 4 1 7 +3
5 Galatasaray 4 2 1 1 5 5 7 0
6 Gazişehir Gaziantep 4 2 1 1 8 9 7 -1
7 Yeni Malatyaspor 4 2 2 0 10 5 6 +5
8 Trabzonspor 4 1 0 3 6 5 6 +1
9 Konyaspor 4 1 0 3 4 3 6 +1
10 Sivasspor 4 1 1 2 6 4 5 +2
11 Antalyaspor 4 1 1 2 5 6 5 -1
12 MKE Ankaragücü 4 1 1 2 2 5 5 -3
13 Beşiktaş 4 1 2 1 6 7 4 -1
14 Medipol Başakşehir 4 1 2 1 4 7 4 -3
15 Kayserispor 4 0 2 2 5 7 2 -2
16 Göztepe 4 0 2 2 0 4 2 -4
17 Gençlerbirliği 4 0 3 1 4 9 1 -5
18 Kasımpaşa 4 0 3 1 2 7 1 -5
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 4 3 1 0 9 5 9 +4
2 Bursaspor 4 3 1 0 8 5 9 +3
3 Keçiörengücü 4 2 0 2 3 1 8 +2
4 Hatayspor 3 2 0 1 7 2 7 +5
5 Fatih Karagümrük 3 2 0 1 6 3 7 +3
6 Altay 4 2 1 1 6 5 7 +1
7 Akhisarspor 4 2 1 1 3 2 7 +1
8 Adana Demirspor 4 1 0 3 2 0 6 +2
9 Balıkesirspor 4 2 2 0 4 4 6 0
10 İstanbulspor 4 1 1 2 7 7 5 0
11 Adanaspor 4 1 1 2 5 5 5 0
12 Altınordu 4 1 2 1 5 4 4 +1
13 BB Erzurumspor 4 1 2 1 4 5 4 -1
14 Osmanlıspor FK 4 1 2 1 5 7 4 -2
15 Menemenspor 4 1 2 1 3 6 4 -3
16 Boluspor 4 0 3 1 1 5 1 -4
17 Giresunspor 4 0 3 1 4 10 1 -6
18 Eskişehirspor 4 0 3 1 4 10 5 -6
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa FK 3 3 0 0 13 4 9 +9
2 Afjet Afyonspor 3 2 0 1 10 3 7 +7
3 Samsunspor 3 2 0 1 6 2 7 +4
4 Sancaktepe Bld 3 2 1 0 7 3 6 +4
5 Tarsus İdman Yurdu 3 2 1 0 5 3 6 +2
6 Yeni Çorumspor 3 2 1 0 3 2 6 +1
7 Bak Spor 3 1 0 2 4 2 5 +2
8 İnegölspor 3 1 1 1 3 3 4 0
9 Zonguldak Kömürspor 3 1 1 1 2 2 4 0
10 Hekimoğlu Trabzon 3 1 1 1 8 9 4 -1
11 Sarıyer 3 1 1 1 1 2 4 -1
12 Pendikspor 3 1 2 0 3 4 3 -1
13 1922 Konyaspor 3 1 2 0 3 5 3 -2
14 Gümüşhanespor 3 1 2 0 2 4 3 -2
15 Kırklarelispor 3 0 1 2 3 7 2 -4
16 Amed Sportif 3 0 2 1 1 3 1 -2
17 Hacettepe Spor 3 0 2 1 2 10 1 -8
18 Şanlıurfaspor 3 0 3 0 0 8 6 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 3 3 0 0 8 3 9 +5
2 Artvin Hopaspor 3 2 0 1 6 3 7 +3
3 Buca FK 3 2 0 1 6 3 7 +3
4 Çatalcaspor 3 2 0 1 6 3 7 +3
5 Karaköprü Belediyespor 3 2 0 1 3 1 7 +2
6 Yomraspor 3 1 0 2 2 1 5 +1
7 Erzin Spor Kulübü 3 1 1 1 2 2 4 0
8 Düzcespor 3 1 1 1 1 1 4 0
9 Çankaya FK 3 1 1 1 3 4 4 -1
10 Kızılcabölükspor 3 1 2 0 5 7 3 -2
11 Sultanbeyli Bld. 3 0 1 2 2 3 2 -1
12 Silivrispor 3 0 1 2 1 2 2 -1
13 24 Erzincanspor 3 0 1 2 2 4 2 -2
14 Yeni Orduspor 3 0 1 2 1 3 2 -2
15 Tokatspor 3 0 2 1 2 4 1 -2
16 Şile Yıldızspor 3 0 2 1 1 3 1 -2
17 68 Aksaray Belediyespor 3 0 2 1 1 3 1 -2
18 Manisaspor 3 0 1 2 1 3 4 -2
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/09/2019 Alanyaspor vs Fenerbahçe
 20/09/2019 Göztepe vs Konyaspor
 21/09/2019 Kasımpaşa vs Antalyaspor
 21/09/2019 Kayserispor vs Yukatel Denizlispor
 21/09/2019 Fenerbahçe vs MKE Ankaragücü
 22/09/2019 Çaykur Rizespor vs Gazişehir Gaziantep
 22/09/2019 Gençlerbirliği vs Alanyaspor
 22/09/2019 Yeni Malatyaspor vs Galatasaray
 23/09/2019 Beşiktaş vs Medipol Başakşehir
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/09/2019 Hatayspor vs Fatih Karagümrük
 20/09/2019 BB Erzurumspor vs Adanaspor
 20/09/2019 İstanbulspor vs Balıkesirspor
 21/09/2019 Ümraniyespor vs Boluspor
 21/09/2019 Altay vs Keçiörengücü
 21/09/2019 Osmanlıspor FK vs Altınordu
 21/09/2019 Adana Demirspor vs Bursaspor
 22/09/2019 Giresunspor vs Fatih Karagümrük
 22/09/2019 Eskişehirspor vs Menemenspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/09/2019 Kırşehir Belediyespor vs Elazığspor
 21/09/2019 Niğde Anadolu FK vs Kastamonuspor 1966
 21/09/2019 Bandırmaspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 21/09/2019 Bodrumspor vs Van Spor
 21/09/2019 Ergene Velimeşe vs Sivas Belediyespor
 21/09/2019 Tuzlaspor vs Sakaryaspor
 21/09/2019 Uşak Spor A.Ş. vs Ankara Demirspor
 21/09/2019 Kahramanmaraşspor vs Etimesgut Belediyespor
 21/09/2019 Kardemir Karabükspor vs Eyüpspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/09/2019 Artvin Hopaspor vs Tokatspor
 21/09/2019 Manisaspor vs Karaköprü Belediyespor
 21/09/2019 Yomraspor vs Yeni Orduspor
 21/09/2019 24 Erzincanspor vs Buca FK
 21/09/2019 Erzin Spor vs Düzcespor
 21/09/2019 68 Aksaray Belediyespor vs Silivrispor
 21/09/2019 Çatalcaspor vs Serik Belediyespor
 21/09/2019 Kızılcabölükspor vs Sultanbeyli Bld.
 21/09/2019 Şile Yıldızspor vs Çankaya FK
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar

AKP 17 yılda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde ne kadar yolsuzluk yapmıştır?


GÜNLÜK BURÇ
HABER ARA
YUKARI