Bugun...


Abdullah Köktürk

facebook-paylas
Mustafa Suphi’yi Kim Öldürdü?
Tarih: 11-02-2019 23:10:00 Güncelleme: 11-02-2019 23:16:00


 

 

 

Ayandon, Ege ve Karadeniz’de her yıl 28-29 Ocak tarihlerinde oluşan bölgenin en büyük fırtınasıdır. İşte 1921 yılı Ayandon’unda Trabzon sahillerinde toplu bir cinayet işlendi. Türkiye Komünist Partisi Merkez Komitesi’nin ilk başkanı Mustafa Suphi ve 14 yoldaşı Trabzon Kayıkçılar Kâhyası Yahya Kaptan ve adamları tarafından katledildi. Bu yazıda bu cinayetlerin izi sürülerek kimin veya kimlerin sorumlu olduğu belirlenmeye çalışılacaktır.

 

Mustafa Suphi 1883 yılında Giresun’da doğmuştur. Babası Ali Rıza Bey, Osmanlı Devleti’nin önemli kademelerinde yer almıştı (1912’de Konya Valisi’ydi). Suphi, yüksek tahsilini Paris’te yaptı. Buradan Tanin ve Servet-i Fünun gazetelerine yazılar yazdı. 1910’da L’ Ecole libre des Sciences Politiques’den mezun oldu. Mezuniyetinin ardından İstanbul’a dönüp, gazeteci ve öğretmen olarak çalıştı. Bu arada ilk önce İttihat ve Terakki Cemiyetine dahs sonra da, onun içinde muhalif çizgideki Milli Meşrutiyet Fırkası’na katılan Suphi, Sadrazam Mahmut Şevket Paşa’nın öldürülmesiyle 1913’de Sinop’a sürgüne gönderilir. Bu tarihlerde Türkçü çizgide olan Mustafa Suphi, 1914 yılında önce Kırım’a kaçar. Oradan Batum’a gelir. 1915 yılında Ural bölgesinde iken Marksist fikirlerle tanışır. 1919’da 3. Enternasyol’e (Komintern) de katılan Mustafa Suphi burada bir konuşma da yapar.

               

Nihayet 10 Eylül 1920’de Türkiye Komünist Partisini Bakü’de kuran Mustafa Suphi’nin karşısında Ankara Hükümeti Ekim 1920’de bir Komünist Parti de kendi kurar. Ankara’nın sahte Partisinde Rafet Bele’den, İsmet İnönü’ye, Ali Fuat Cebesoy’dan, Kazım Karabekir’e kadar neredeyse tüm paşalar vardır.

 

Mustafa Suphi ve yoldaşlarının ölüme giden yürüyüşleri Kars’tan başlar. Sovyet Rusya’nın Ankara’ya büyükelçi olarak atadığı Budi Mdivani ile birlikte ilk kafile 28 Aralık 1920’de Kars’a gelir. Amaçları Ankara’ya gidip Mustafa Kemal ile görüşmektir. Ancak Mustafa Kemal ve Doğu Cephesi Komutanı Kazım Karabekir arasındaki yazışmalar Suphi ve yoldaşlarının Ankara’ya istenmediğini göstermektedir. Bunun üzerine Kazım Karabekir Suphi ve arkadaşlarını Erzurum üzerinden Trabzon’a ve oradan da Sovyetlere gönderme planını yürürlüğe koyar. Suphi’yi de, Ankara’ya Erzurum üzerinden gitmesi gerektiğine ikna eder.

 

Ankara hükümetinin bazı muhalifleri, hükümetin Sovyetler ile ilişkisinden memnun değildir. Ayrıca hükümeti yeterince anti-komünist görmemektedirler. Mustafa Suphi ve arkadaşlarından kurtulmak aynı zamanda bu muhalif kesimi de ikna edecektir.

 

22 Ocak’da Erzurum’a varan Heyet, hükümet tarafından planlandığı bilinen provokasyon ile karşılanır. Kalabalıkların tepkisi ile trenden çıkamayıp Karabıyık’a, oradan da kızaklarla Gümüşhane’ye gönderilir. 26 Ocakta Gümüşhane’ye gelen heyet, 27 Ocakta Maçka’ya varır. 28 Aralıkta heyet Trabzon’a vardığında provoke edilmiş kalabalıklar da hazırdır. Bu arada, heyet Kars’a geldiğinden itibaren bütün olaylar günlük olarak Ankara hükümetine telgraf ile rapor edilmektedir.[i]

 

Suphi ve yoldaşları Trabzon’a vardıklarında hükümet tarafından ayarlanmış protestocular ile karşılanırlar. Dövülerek ve hakaretlerle arabalardan çıkarılan grup, motorcular kahyası Yahya Kaptan ve arkadaşları tarafından bir deniz motoruna bindirilir. Suphi ve yoldaşları Limandan 2-3 mil açıkta boğularak denize atılırlar.

 

Motora alınmayan Mustafa Suphi’nin Rus eşi Maria’yı çok daha kötü bir gelecek beklemektedir. Önce aylarca Yahya Kaptan çetesi tarafından istismar edilip sex kölesi olarak kullanılan Maria, daha sonra Rizeli çetecilere verilir. Aylar sonra Maria Rizeli çetecilerin bir zevk gecesinde tecavüz edilerek öldürülür.

 

Katil Yahya Kaptan, Enver Paşa’nın adamı olarak bilinmektedir. Ancak Mustafa Kemal’in daha sonra korumalığını da yapacak olan Topal Osman’a bağlı olarak hareket etmektedir. Enver Paşa, Moskova’dan 24 Nisan 1921’de o sırada Berlin’de bulunan hanımı Naciye Sultan’a gönderdiği mektubunda, cinayetten memnun olduğundan söz etmiştir.[ii] 

 

Olaydan 1.5 ay sonra 16 Mart 1921’de Ankara Hükümeti ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan Moskova Anlaşmasının 7. Maddesinde, hükümetlerin birbiri aleyhine oluşumlara izin vermeyecekleri imza altına alınmıştır. Antlaşmanın bu maddesi gereğince, 1921’in ikinci yarısında Türkiye Komünist Partisi Teşkilât Bürosu lağvedilmiştir.

 

Mustafa Suphi ve arkadaşlarının katledilmeleri Sovyetlerce ve Lenin tarafından protesto edilmemiştir. Moskova Hükümeti tarafından Ankara’ya bir nota, hatta mektup bile gönderilmemiştir. Bu durum cinayetin Sovyetlerce olumlu karşılanmasa bile sessizce kabulü anlamına gelir. Cinayette Kazım Karabekir’in rolü çok büyük ve açıktır. Yazışmalar Ankara hükümetinin de bu cinayetteki rolünü açığa çıkarmaktadır.

 

30 Haziran 1921 günü Mustafa Kemal, Kâhya Yahya Kaptan’a çektiği telgrafta “onun vatanperverliğine teşekkür” etmiştir.[iii]

 

Yahya Kâhya bir yıl kadar sonra 3 Temmuz 1922’de faili meçhul bir cinayete kurban gider. Cinayeti Topal Osman’ın adamları ile birlikte Mustafa Kemal’in Muhafız Taburu Komutanı İsmail Hakkı Tekçe’nin işlediğini, yıllar sonra Tekçe, verdiği bir röportajda kendisi açıklamıştır.[iv]  Topal Osman ise daha sonra Ankara’da öldürülecek ve ortada bu konuyla ilgili şahit kalmayacaktır.

 

Sonuç olarak Mustafa Suphi ve yoldaşları çok boyutlu bir cinayete kurban gitmişlerdir. Ankara Hükümeti’nin bu cinayetlerde hiçbir irtibatı olmadığını iddia edenler vardır. Bu iddia doğru olsa bile Mustafa Kemal ve hükümetinin zavallı Maria’nın cinayetler sonrası uğradığı eziyetlerden haberinin olmadığını savunmaları mümkün değildir.

 

 

[i] Emrah Cilasun, Mustafa Suphi ve Yoldaşlarını Kim Öldürdü?, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2008.

[ii] Murat Bardakçı, Enver, İstanbul: İş Bankası Yayınları, Kasım 2015, s. 241.

[iii] Atatürk’ün Bütün Eserleri. Cilt. 11, İstanbul: Kaynak Yayınları, 2003, s. 220.

[iv] Günaydın, 4 Aralık 1977, aktaran Mete Tunçay, Türkiye’de Sol Akımlar, İstanbul BDS Yayınları, s. 154.



Bu yazı 4034 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep FK 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/05/2019 Fenerbahçe 3 - 1 Antalyaspor
 26/05/2019 Göztepe 2 - 1 MKE Ankaragücü
 26/05/2019 Yeni Malatyaspor 1 - 2 Bursaspor
 26/05/2019 Kayserispor 0 - 2 BB Erzurumspor
 25/05/2019 Konyaspor 0 - 0 Akhisarspor
 24/05/2019 Sivasspor 4 - 3 Galatasaray
 24/05/2019 Çaykur Rizespor 2 - 3 Trabzonspor
 24/05/2019 Beşiktaş 3 - 2 Kasımpaşa
 24/05/2019 Medipol Başakşehir 1 - 1 Alanyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/05/2019 İstanbulspor 2 - 5 Yukatel Denizlispor
 18/05/2019 Gençlerbirliği 1 - 2 Adana Demirspor
 18/05/2019 Giresunspor 3 - 1 Altınordu
 18/05/2019 Kardemir Karabükspor 1 - 6 Gazişehir Gaziantep FK
 18/05/2019 Adanaspor 1 - 4 Osmanlıspor FK
 17/05/2019 Altay 4 - 0 Elazığspor
 17/05/2019 Boluspor 3 - 2 Eskişehirspor
 17/05/2019 Balıkesirspor 0 - 3 Hatayspor
 17/05/2019 Afjet Afyonspor 2 - 2 Ümraniyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/05/2019 Anadolu Selçukspor 4 - 3 Menemen Belediyespor
 04/05/2019 Bandırmaspor 2 - 1 Fethiyespor
 04/05/2019 Bak Spor 0 - 0 Kırklarelispor
 04/05/2019 Tarsus İdman Yurdu 3 - 1 Darıca Gençlerbirliği
 04/05/2019 Etimesgut Belediyespor 4 - 0 Zonguldak Kömürspor
 04/05/2019 Manisa BBSK 2 - 0 Sivas Belediyespor
 04/05/2019 Pendikspor 6 - 3 Kahramanmaraşspor
 04/05/2019 Şanlıurfaspor 1 - 1 Tuzlaspor
 Hük. Fatih Karagümrük 3 - 0 Tokatspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/05/2019 Körfez Spor Kulübü 1 - 4 Nazilli Belediyespor
 04/05/2019 Büyükçekmece Tepecikspor 2 - 1 Kozan Belediyespor
 04/05/2019 Batman Petrolspor 1 - 2 Nevşehir Belediyespor
 04/05/2019 Yomraspor 1 - 3 Tire 1922
 04/05/2019 Erbaaspor 1 - 0 Gebzespor
 04/05/2019 Erzin Belediyespor 2 - 3 Artvin Hopaspor
 04/05/2019 Hekimoğlu Trabzon 1 - 2 Karaköprü Belediyespor
 04/05/2019 Şile Yıldızspor 0 - 3 Silivrispor
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

AKP 17 yılda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde ne kadar yolsuzluk yapmıştır?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI