Bugun...


Çağdaş Dedeoğlu

facebook-paylas
Cami, İktidar ve Orantısızlık
Tarih: 12-05-2014 21:58:00 Güncelleme: 12-05-2014 22:11:00


Nisan ayının güzel bir bahar akşamında, Sabancı Üniversitesi – Stiftung Mercator Girişimi İstanbul Politikalar Merkezi’nin Karaköy’deki binasında, “Kamusal Alanda İnanç ve Estetik: Gelenek ve İktidar Arasında İbadet” başlıklı panelini izledim. Panel sırasında birtakım notlar almıştım almasına ama bu konu üzerine bir yazı yazmak yerine notları araştırmalarımda kullanmayı yeğlemiştim başta. Ancak geçtiğimiz hafta sonu Edirne’yi ve tabi ki Selimiye’yi yeniden ziyaretim sırasında yaşadığım bir an, fikrimi değiştirmem yönünde bir etki yarattı. Üzerinde “güvenlik görevlisi” yazılı üniforma bulunan bir kadın, camiye başı açık giren diğer kadınları başlarını örtmeleri konusunda uyarıyordu. Sonrasındaysa bir arkadaşım bu notların kamusallaşması gerektiği konusunda ısrarcı oldu. Sahi, kamusallık ne anlam ifade ediyordu biz faniler için? Panelde konuşulanlar ile Selimiye turunu bir arada değerlendirince bu soru tekrar aklıma düştü. Bu yazı, işte böylesi öznel bir süreç sonucunda kaleme alındı. Bu öznelliğin en azından iki sacayağı mevcut gibi: İlki, kamusal alanın dönüştürülmesi süreci ile kişisel anlam arayışlarımız arasındaki ilişkiye dair; diğeri iktidarın buradaki konumuna… Sanıyorum bu, birçoğumuzun da –özeline değil- öznelliğine temas ediyor.

Nilüfer Göle’nin, “camiler modern dünyaya alternatif bir dünya oluşumunda rol oynayabilirler mi” sorusuyla yön verdiği panelin konuşmacıları Dücane Cündioğlu, Selçuk Mülayim ve Suphi Saatçi idi. Tartışma ister istemez Çamlıca tepesinde yapımı devam eden cami çevresinde şekil buldu. Nilüfer Göle’nin ardından söz alan Suphi Saatçi Çamlıca projesi danışma jürisinde yer alması dolayısıyla süreci açıklayıcı bir üslupla başladığı kısa konuşmasına jüride TOKİ’den beş üyenin bulunmasını eleştirerek devam ederken cami mimarisinde gösterilen özenin neden konut mimarisinde gösterilmediğini merak ettiğini söyleyerek son verdi. Ardından söz alan Selçuk Mülayim, Mimar Sinan’ın yeryüzünün gelmiş geçmiş en büyük tasarımcısı olduğunu dile getirdikten sonra sözü oranlara getirdi. Sinan’ın en büyük keşfi oranlardı. Tıpkı Beethoven’ın herkesin kullandığı notalarla 9. Senfoni’yi yaratması gibi Sinan da herkesin kullandığı sayılar ve malzemeyle hiç kimsenin hayal edemediği projeleri tasarlamış ve daha da önemlisi uygulamıştı. Bu nedenle, onun farkı “doğru” oranları uygulamış olmasındaydı.

Selçuk Mülayim, “modern ibadet diye bir kavramsallaştırma mümkün mü ki modern cami mümkün olsun” diye sorup Mimar Sinan’ın, İslam’ın temel gerekleri çerçevesinde olabilecek en “doğru” camiyi tasarladığını ifade ederken Dücane Cündioğlu kendi konuşmasında buna itiraz etti. Ona göre ibadetin unsurlarının tarihsel olarak değişimi olağandı ve ibadet için “toparlayan” anlamına gelen caminin de unsurlarının değişmesi olağan karşılanabilirdi. Cündioğlu’nun özellikle vurguladığı nokta, toplumumuzun, geleneksel fizikten modern fiziğe geçişin sosyal hayattaki yansımalarından beslenememiş oluşuydu. Geleneksel fizikte dairesel hareket gökyüzüne lineer hareket ise yeryüzüne atfedilmiş olup bu çerçevede tanrı da hareketsizdi. Hareket araz (hastalık belirtisi) kabul edildiği için fizikte olduğu gibi sosyal hayatta ve tabi ki siyasette de dışlanmıştı. Bugün yaşanan tartışmalar da Kopernik devrimini içselleştirememiş olmanın uzantıları olarak kabul edilmeliydi.

İlk tur konuşmaların ardından geçilen soru-cevap bölümünde birbirinden çok farklı olmayan sesler duyuldu. İlk yorum, tartışmaların oryantalist bakış açılarına oturuşunu eleştirirken cami konusunun ibadet edenlerin meselesi olduğunu ifade ediyordu. Ardından “caminin kullanıcısı mı yoksa tasarımcısı mı ön planda olmalı” diye bir soru yöneltildi konuşmacılara ve ayrıca “sosyal bir araya gelmelerin formu değişiyor mu” diye de soruldu. Tüm bunların arasında Çamlıca’ya cami yapılması sürecine eleştirel yaklaştığı açıkça görülen bir mimar, Türkiye’de 1100 adet cami derneği bulunduğunu ve bunların Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan bağımsız olarak cami yaptırma yetkisine sahip olduklarını ifade ederken ülkede cami sayısında yaşanan hızlı artışı da rakamlarla ortaya koydu: 1923-1980 yılları arasında 14.000, 1980-2000 yılları arasında 54.000, 2000-2014 yılları arasında ise 84.000. Cami yapımının rant kapısı olarak görülmesini eleştirdiği açıktı.

Soru-cevap bölümünde yapılan yorumlara ve sorulan sorulara cevaben, önce bir ironi yoluyla Suphi Saatçi ve ardından –biraz da Saatçi’nin yanlış anlaşılmış olma ihtimaline karşı- Nilüfer Göle cami yapımının sadece ibadet edenlerin meselesi olamayacağını, kamusal alana dahil olan herkesin meselesi olduğunu dile getirdiler. Bu açıdan mesele sadece sosyolojik değil, aynı zamanda sanatsal/mimari bir meseleydi de. Çünkü ortada bir kamu eseri söz konusuydu.

 

Selimiye Cami (1574), Edirne

 

İşte Selimiye’ye tüm bu konuşmalar aklımdayken gitmiştim. “Güvenlik görevlisi” kadının, camiye başı açık giren diğer kadınları uyardığına şahit olurken de yine bu konuşmalar aklımdaydı. Güvenlik görevlisi ile başbakanın iktidar algıları arasındaki farkın ne kadar küçük olduğunu düşünüyordum. Yaklaşımlar, aynı bakış açılarının ürünüydü. Çamlıca’daki cami projesine dair düşündüğümde ise proje fikrinin sahibi bir iktidar, kamusal alanın dönüşümüne aracılık eden bir bakanlık ve dönüşümü gerçekleştirmek üzere görev alan bir şirket ve rant olgusu aklıma geliyordu. Panelin başlığında “gelenek ve iktidar arasında ibadet” ifadesine yer verilmişti. Halbuki gelenek de pekala bir iktidar türü olarak ele alınabilirdi. Böyle bir çerçeveden bakıldığında geleneksel veya modern kaynaklardan beslensinler, iktidarların, kamuya ait olan üzerinde tahakküm kurmaları ve bu sayede kişilerin anlam arayışlarını yönlendirmeleri dikkat çekicidir. Böyle bir bakış açısında camiler ya da diğer semboller, iktidarların, inançları yeniden –istenilen yönde üreten- yapıları olarak tezahür etmektedir. Bu noktada mesaj aslında açıktır: “Kamu alanıdır. Girilmez.”

 

 

Söz konusu mesaj, şakaya vurulacak basit bir kafa karışıklığından çok daha ciddi bir zihniyet durumunun ifadesi olarak da görülebilir, görülmelidir. Kamusal alanın tahakküm altına alınan bir gerçeklik olarak görülmesi ile özgürce deneyimlenmesi gereken bir gerçeklik olarak görülmesi arasındaki çizgi çok incedir. Bunu, Sinan’dan pay biçerek ortaya koymaya çalıştığımızda, mesele oranlarla ilgilidir. Rasyonalite; anlamdan ve duygudan yoksunluk olmadığı gibi çerçevesi iktidar tarafından çizilmiş aklın dayatılması da değildir. Ölçülülüktür, “doğru” oranı uygulayabilmektir. Bu açıdan Sinan’a doğru oranları uygulatan dönemin birikimini incelemek, tekrar incelemek gerekiyor belki de. Suphi Saatçi’nin ifadesiyle, bugün Sinan yetişmiyorsa Süleyman yetişmediği, çini ustası yetişmediği içindir. Bugün iktidar kamusal alana ölçüsüz bir şekilde nüfuz edebiliyorsa bu, hem ülkedeki iktidar geleneği hem de kamusal alanda sahip olduğumuz birikimle ilgilidir. Çamlıca’da yapılmakta olan cami de her şeyden önce söz konusu ölçüsüzlüğün bir başka örneğidir. Ülkede farklı bir medeniyet gerçekliği ortaya çıkarabilmek içinse önce ona temel oluşturacak birikimi inşa etmek gerektiği açıktır.

 

Not: Bu yazı, 9 Mayıs 2014 tarihinde, Odatv internet sitesinde yayımlanmıştır: http://odatv.com/n.php?n=gundemden-sikildiysaniz-zihin-acici-bu-yaziyi-okumalisiniz–0805141200

 

 



Bu yazı 3363 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 24 7 3 75 33 75 +42
2 Fenerbahçe 34 21 4 9 78 36 72 +42
3 Medipol Başakşehir 34 22 6 6 62 34 72 +28
4 Beşiktaş 34 21 5 8 69 30 71 +39
5 Trabzonspor 34 15 9 10 63 51 55 +12
6 Göztepe 34 13 11 10 49 50 49 -1
7 Sivasspor 34 14 13 7 45 53 49 -8
8 Kasımpaşa 34 13 14 7 57 58 46 -1
9 Kayserispor 34 12 14 8 44 55 44 -11
10 Yeni Malatyaspor 34 11 13 10 38 45 43 -7
11 Akhisarspor 34 11 14 9 44 53 42 -9
12 Aytemiz Alanyaspor 34 11 16 7 55 59 40 -4
13 Bursaspor 34 11 17 6 43 48 39 -5
14 Antalyaspor 34 10 16 8 40 59 38 -19
15 Atiker Konyaspor 34 9 16 9 38 42 36 -4
16 Osmanlıspor FK 34 8 17 9 49 60 33 -11
17 Gençlerbirliği 34 8 17 9 37 54 33 -17
18 Karabükspor 34 3 28 3 20 86 12 -66
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 34 20 5 9 68 38 69 +30
2 MKE Ankaragücü 34 18 7 9 55 34 63 +21
3 Boluspor 34 18 10 6 53 30 60 +23
4 Ümraniyespor 34 17 9 8 49 35 59 +14
5 BB Erzurumspor 34 14 9 11 56 44 53 +12
6 Gazişehir Gaziantep FK 34 15 11 8 57 38 53 +19
7 Altınordu 34 15 11 8 55 45 53 +10
8 Balıkesirspor Baltok 34 16 11 7 56 46 52 +10
9 İstanbulspor 34 14 12 8 45 39 50 +6
10 Elazığspor 34 13 12 9 53 44 48 +9
11 Giresunspor 34 13 13 8 50 44 47 +6
12 Adanaspor 34 12 15 7 41 56 43 -15
13 Eskişehirspor 34 12 14 8 63 56 41 +7
14 Adana Demirspor 34 11 15 8 44 47 41 -3
15 Denizlispor 34 10 16 8 43 47 38 -4
16 Samsunspor 34 7 12 15 32 46 36 -14
17 Manisaspor 34 7 24 3 31 80 15 -49
18 Gaziantepspor 34 2 28 4 18 100 1 -82
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 34 23 4 7 63 15 76 +48
2 Menemen Belediyespor 34 22 4 8 68 26 74 +42
3 Afjet Afyonspor 34 21 6 7 62 31 70 +31
4 Sivas Belediyespor 34 19 5 10 57 29 67 +28
5 Keçiörengücü 34 19 8 7 77 41 64 +36
6 Sancaktepe Belediyespor 34 16 7 11 58 32 59 +26
7 İnegölspor 34 17 9 8 53 41 59 +12
8 Sarıyer 34 13 16 5 44 45 44 -1
9 Tokatspor 34 11 13 10 37 45 43 -8
10 Etimesgut Belediyespor 34 11 14 9 44 47 42 -3
11 Kastamonuspor 1966 34 12 18 4 46 49 40 -3
12 Eyüpspor 34 11 17 6 52 62 39 -10
13 Tuzlaspor 34 10 16 8 42 51 38 -9
14 Bodrumspor 34 10 16 8 39 53 38 -14
15 Amed Sportif 34 10 14 10 37 41 37 -4
16 Bucaspor 34 10 15 9 51 60 36 -9
17 Kocaeli Birlikspor 34 4 26 4 30 78 13 -48
18 Mersin İdmanyurdu 34 1 32 1 19 133 17 -114
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 34 23 5 6 60 27 75 +33
2 Bayburt Grup Özel İdare 34 17 6 11 51 33 62 +18
3 Kemerspor 2003 34 15 7 12 62 44 57 +18
4 Bayrampaşa 34 16 9 9 43 34 57 +9
5 Düzcespor 34 14 7 13 41 34 55 +7
6 Ofspor 34 16 11 7 41 27 55 +14
7 Halide Edip Adıvar SK 34 13 9 12 45 33 51 +12
8 Erbaaspor 34 13 12 9 46 41 48 +5
9 Batman Petrolspor 34 12 10 12 43 36 48 +7
10 Yeni Altındağ Bld. 34 11 14 9 42 44 42 -2
11 Çatalcaspor 34 10 13 11 33 37 41 -4
12 Kozan Belediyespor 34 11 17 6 42 52 39 -10
13 Yomraspor 34 9 15 10 23 42 37 -19
14 Erzin Belediyespor 34 10 18 6 35 53 36 -18
15 Bergama Belediyespor 34 8 16 10 35 54 34 -19
16 12 Bingölspor 34 7 14 13 28 42 34 -14
17 Orhangazi Belediyespor 34 6 15 13 34 52 31 -18
18 Çanakkale Dardanel SK 34 5 18 11 35 54 26 -19
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 19/05/2018 Fenerbahçe 3 - 2 Atiker Konyaspor
 19/05/2018 Göztepe 0 - 1 Galatasaray
 19/05/2018 Medipol Başakşehir 3 - 2 Kasımpaşa
 19/05/2018 Beşiktaş 5 - 1 Sivasspor
 18/05/2018 Trabzonspor 3 - 0 Kardemir Karabükspor
 18/05/2018 Alanyaspor 3 - 2 Antalyaspor
 18/05/2018 Gençlerbirliği 1 - 0 Bursaspor
 18/05/2018 Yeni Malatyaspor 3 - 2 Kayserispor
 18/05/2018 Akhisarspor 2 - 1 Osmanlıspor FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2018 MKE Ankaragücü 1 - 1 Adana Demirspor
 05/05/2018 Boluspor 1 - 0 Denizlispor
 05/05/2018 Samsunspor 3 - 3 Ümraniyespor
 05/05/2018 Altınordu 1 - 1 BB Erzurumspor
 05/05/2018 Çaykur Rizespor 4 - 2 Gazişehir Gaziantep FK
 04/05/2018 Adanaspor 0 - 3 Eskişehirspor
 04/05/2018 Elazığspor 2 - 2 İstanbulspor
 04/05/2018 Gaziantepspor 4 - 5 Giresunspor
 04/05/2018 Balıkesirspor Baltok 4 - 1 Manisaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/05/2018 Tuzlaspor 2 - 1 Sarıyer
 05/05/2018 Mersin İdmanyurdu 0 - 7 Sancaktepe Belediyespor
 05/05/2018 Keçiörengücü 3 - 2 Kastamonuspor 1966
 05/05/2018 Bodrumspor 2 - 1 Kocaeli Birlikspor
 05/05/2018 Bucaspor 3 - 1 Etimesgut Belediyespor
 05/05/2018 Hatayspor 2 - 0 Afjet Afyonspor
 05/05/2018 Menemen Belediyespor 2 - 0 Eyüpspor
 05/05/2018 Tokatspor 0 - 0 Amed Sportif
 05/05/2018 Sivas Belediyespor 1 - 1 İnegölspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/05/2018 Orhangazi Belediyespor 3 - 4 Bayburt Grup Özel İdare
 05/05/2018 Erzin Belediyespor 3 - 0 Halide Edip Adıvar SK
 05/05/2018 Çatalcaspor 2 - 2 Batman Petrolspor
 05/05/2018 Düzcespor 1 - 0 Erbaaspor
 05/05/2018 Yomraspor 0 - 1 Kozan Belediyespor
 05/05/2018 12 Bingölspor 1 - 0 Yeni Altındağ Bld.
 05/05/2018 Çanakkale Dardanel SK 0 - 2 Ofspor
 05/05/2018 Kemerspor 2003 0 - 0 Bergama Belediyespor
 05/05/2018 Bayrampaşa 1 - 0 Manisa BBSK
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Sizce kim Cumhurbaşkanı olur?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI