Bugun...


Çağdaş Dedeoğlu

facebook-paylas
Cami, İktidar ve Orantısızlık
Tarih: 12-05-2014 21:58:00 Güncelleme: 12-05-2014 22:11:00


Nisan ayının güzel bir bahar akşamında, Sabancı Üniversitesi – Stiftung Mercator Girişimi İstanbul Politikalar Merkezi’nin Karaköy’deki binasında, “Kamusal Alanda İnanç ve Estetik: Gelenek ve İktidar Arasında İbadet” başlıklı panelini izledim. Panel sırasında birtakım notlar almıştım almasına ama bu konu üzerine bir yazı yazmak yerine notları araştırmalarımda kullanmayı yeğlemiştim başta. Ancak geçtiğimiz hafta sonu Edirne’yi ve tabi ki Selimiye’yi yeniden ziyaretim sırasında yaşadığım bir an, fikrimi değiştirmem yönünde bir etki yarattı. Üzerinde “güvenlik görevlisi” yazılı üniforma bulunan bir kadın, camiye başı açık giren diğer kadınları başlarını örtmeleri konusunda uyarıyordu. Sonrasındaysa bir arkadaşım bu notların kamusallaşması gerektiği konusunda ısrarcı oldu. Sahi, kamusallık ne anlam ifade ediyordu biz faniler için? Panelde konuşulanlar ile Selimiye turunu bir arada değerlendirince bu soru tekrar aklıma düştü. Bu yazı, işte böylesi öznel bir süreç sonucunda kaleme alındı. Bu öznelliğin en azından iki sacayağı mevcut gibi: İlki, kamusal alanın dönüştürülmesi süreci ile kişisel anlam arayışlarımız arasındaki ilişkiye dair; diğeri iktidarın buradaki konumuna… Sanıyorum bu, birçoğumuzun da –özeline değil- öznelliğine temas ediyor.

Nilüfer Göle’nin, “camiler modern dünyaya alternatif bir dünya oluşumunda rol oynayabilirler mi” sorusuyla yön verdiği panelin konuşmacıları Dücane Cündioğlu, Selçuk Mülayim ve Suphi Saatçi idi. Tartışma ister istemez Çamlıca tepesinde yapımı devam eden cami çevresinde şekil buldu. Nilüfer Göle’nin ardından söz alan Suphi Saatçi Çamlıca projesi danışma jürisinde yer alması dolayısıyla süreci açıklayıcı bir üslupla başladığı kısa konuşmasına jüride TOKİ’den beş üyenin bulunmasını eleştirerek devam ederken cami mimarisinde gösterilen özenin neden konut mimarisinde gösterilmediğini merak ettiğini söyleyerek son verdi. Ardından söz alan Selçuk Mülayim, Mimar Sinan’ın yeryüzünün gelmiş geçmiş en büyük tasarımcısı olduğunu dile getirdikten sonra sözü oranlara getirdi. Sinan’ın en büyük keşfi oranlardı. Tıpkı Beethoven’ın herkesin kullandığı notalarla 9. Senfoni’yi yaratması gibi Sinan da herkesin kullandığı sayılar ve malzemeyle hiç kimsenin hayal edemediği projeleri tasarlamış ve daha da önemlisi uygulamıştı. Bu nedenle, onun farkı “doğru” oranları uygulamış olmasındaydı.

Selçuk Mülayim, “modern ibadet diye bir kavramsallaştırma mümkün mü ki modern cami mümkün olsun” diye sorup Mimar Sinan’ın, İslam’ın temel gerekleri çerçevesinde olabilecek en “doğru” camiyi tasarladığını ifade ederken Dücane Cündioğlu kendi konuşmasında buna itiraz etti. Ona göre ibadetin unsurlarının tarihsel olarak değişimi olağandı ve ibadet için “toparlayan” anlamına gelen caminin de unsurlarının değişmesi olağan karşılanabilirdi. Cündioğlu’nun özellikle vurguladığı nokta, toplumumuzun, geleneksel fizikten modern fiziğe geçişin sosyal hayattaki yansımalarından beslenememiş oluşuydu. Geleneksel fizikte dairesel hareket gökyüzüne lineer hareket ise yeryüzüne atfedilmiş olup bu çerçevede tanrı da hareketsizdi. Hareket araz (hastalık belirtisi) kabul edildiği için fizikte olduğu gibi sosyal hayatta ve tabi ki siyasette de dışlanmıştı. Bugün yaşanan tartışmalar da Kopernik devrimini içselleştirememiş olmanın uzantıları olarak kabul edilmeliydi.

İlk tur konuşmaların ardından geçilen soru-cevap bölümünde birbirinden çok farklı olmayan sesler duyuldu. İlk yorum, tartışmaların oryantalist bakış açılarına oturuşunu eleştirirken cami konusunun ibadet edenlerin meselesi olduğunu ifade ediyordu. Ardından “caminin kullanıcısı mı yoksa tasarımcısı mı ön planda olmalı” diye bir soru yöneltildi konuşmacılara ve ayrıca “sosyal bir araya gelmelerin formu değişiyor mu” diye de soruldu. Tüm bunların arasında Çamlıca’ya cami yapılması sürecine eleştirel yaklaştığı açıkça görülen bir mimar, Türkiye’de 1100 adet cami derneği bulunduğunu ve bunların Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan bağımsız olarak cami yaptırma yetkisine sahip olduklarını ifade ederken ülkede cami sayısında yaşanan hızlı artışı da rakamlarla ortaya koydu: 1923-1980 yılları arasında 14.000, 1980-2000 yılları arasında 54.000, 2000-2014 yılları arasında ise 84.000. Cami yapımının rant kapısı olarak görülmesini eleştirdiği açıktı.

Soru-cevap bölümünde yapılan yorumlara ve sorulan sorulara cevaben, önce bir ironi yoluyla Suphi Saatçi ve ardından –biraz da Saatçi’nin yanlış anlaşılmış olma ihtimaline karşı- Nilüfer Göle cami yapımının sadece ibadet edenlerin meselesi olamayacağını, kamusal alana dahil olan herkesin meselesi olduğunu dile getirdiler. Bu açıdan mesele sadece sosyolojik değil, aynı zamanda sanatsal/mimari bir meseleydi de. Çünkü ortada bir kamu eseri söz konusuydu.

 

Selimiye Cami (1574), Edirne

 

İşte Selimiye’ye tüm bu konuşmalar aklımdayken gitmiştim. “Güvenlik görevlisi” kadının, camiye başı açık giren diğer kadınları uyardığına şahit olurken de yine bu konuşmalar aklımdaydı. Güvenlik görevlisi ile başbakanın iktidar algıları arasındaki farkın ne kadar küçük olduğunu düşünüyordum. Yaklaşımlar, aynı bakış açılarının ürünüydü. Çamlıca’daki cami projesine dair düşündüğümde ise proje fikrinin sahibi bir iktidar, kamusal alanın dönüşümüne aracılık eden bir bakanlık ve dönüşümü gerçekleştirmek üzere görev alan bir şirket ve rant olgusu aklıma geliyordu. Panelin başlığında “gelenek ve iktidar arasında ibadet” ifadesine yer verilmişti. Halbuki gelenek de pekala bir iktidar türü olarak ele alınabilirdi. Böyle bir çerçeveden bakıldığında geleneksel veya modern kaynaklardan beslensinler, iktidarların, kamuya ait olan üzerinde tahakküm kurmaları ve bu sayede kişilerin anlam arayışlarını yönlendirmeleri dikkat çekicidir. Böyle bir bakış açısında camiler ya da diğer semboller, iktidarların, inançları yeniden –istenilen yönde üreten- yapıları olarak tezahür etmektedir. Bu noktada mesaj aslında açıktır: “Kamu alanıdır. Girilmez.”

 

 

Söz konusu mesaj, şakaya vurulacak basit bir kafa karışıklığından çok daha ciddi bir zihniyet durumunun ifadesi olarak da görülebilir, görülmelidir. Kamusal alanın tahakküm altına alınan bir gerçeklik olarak görülmesi ile özgürce deneyimlenmesi gereken bir gerçeklik olarak görülmesi arasındaki çizgi çok incedir. Bunu, Sinan’dan pay biçerek ortaya koymaya çalıştığımızda, mesele oranlarla ilgilidir. Rasyonalite; anlamdan ve duygudan yoksunluk olmadığı gibi çerçevesi iktidar tarafından çizilmiş aklın dayatılması da değildir. Ölçülülüktür, “doğru” oranı uygulayabilmektir. Bu açıdan Sinan’a doğru oranları uygulatan dönemin birikimini incelemek, tekrar incelemek gerekiyor belki de. Suphi Saatçi’nin ifadesiyle, bugün Sinan yetişmiyorsa Süleyman yetişmediği, çini ustası yetişmediği içindir. Bugün iktidar kamusal alana ölçüsüz bir şekilde nüfuz edebiliyorsa bu, hem ülkedeki iktidar geleneği hem de kamusal alanda sahip olduğumuz birikimle ilgilidir. Çamlıca’da yapılmakta olan cami de her şeyden önce söz konusu ölçüsüzlüğün bir başka örneğidir. Ülkede farklı bir medeniyet gerçekliği ortaya çıkarabilmek içinse önce ona temel oluşturacak birikimi inşa etmek gerektiği açıktır.

 

Not: Bu yazı, 9 Mayıs 2014 tarihinde, Odatv internet sitesinde yayımlanmıştır: http://odatv.com/n.php?n=gundemden-sikildiysaniz-zihin-acici-bu-yaziyi-okumalisiniz–0805141200

 

 



Bu yazı 3484 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Yeni Malatyaspor 2 2 0 0 4 1 6 +3
2 Kayserispor 2 1 0 1 2 0 4 +2
3 Atiker Konyaspor 2 1 0 1 6 5 4 +1
4 Galatasaray 1 1 0 0 3 1 3 +2
5 Medipol Başakşehir 1 1 0 0 2 0 3 +2
6 Kasımpaşa 1 1 0 0 3 2 3 +1
7 Beşiktaş 1 1 0 0 2 1 3 +1
8 Trabzonspor 2 1 1 0 3 3 3 0
9 Fenerbahçe 2 1 1 0 2 2 3 0
10 Sivasspor 2 1 1 0 2 3 3 -1
11 Bursaspor 2 0 1 1 1 2 1 -1
12 Antalyaspor 2 0 1 1 3 5 1 -2
13 BB Erzurumspor 1 0 1 0 2 3 0 -1
14 Çaykur Rizespor 1 0 1 0 2 3 0 -1
15 Akhisarspor 1 0 1 0 1 2 0 -1
16 Alanyaspor 1 0 1 0 0 1 0 -1
17 Göztepe 1 0 1 0 1 3 0 -2
18 MKE Ankaragücü 1 0 1 0 1 3 0 -2
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 1 1 0 0 3 1 3
2 Hatayspor 1 1 0 0 3 1 3
3 İstanbulspor 1 1 0 0 4 3 3
4 Ümraniyespor 1 1 0 0 2 1 3
5 Altay 1 1 0 0 1 0 3
6 Boluspor 1 1 0 0 1 0 3
7 Gençlerbirliği 1 1 0 0 1 0 3
8 Adanaspor 1 0 0 1 1 1 1
9 Balıkesirspor Baltok 1 0 0 1 0 0 1
10 Adana Demirspor 0 0 0 0 0 0 0
11 Afjet Afyonspor 0 0 0 0 0 0 0
12 Eskişehirspor 0 0 0 0 0 0 0
13 Gazişehir Gaziantep FK 0 0 0 0 0 0 0
14 Altınordu 1 0 1 0 1 2 0
15 Elazığspor 1 0 1 0 1 2 0
16 Denizlispor 1 0 1 0 0 1 0
17 Kardemir Karabükspor 1 0 1 0 0 1 0
18 Osmanlıspor FK 1 0 1 0 0 1 0
Takım O G M B A Y P AV
1 Bandırmaspor 0 0 0 0 0 0 0
2 Bugsaş Spor 0 0 0 0 0 0 0
3 Darıca Gençlerbirliği 0 0 0 0 0 0 0
4 Etimesgut Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
5 Fatih Karagümrük 0 0 0 0 0 0 0
6 Fethiyespor 0 0 0 0 0 0 0
7 Kahramanmaraşspor 0 0 0 0 0 0 0
8 Kırklarelispor 0 0 0 0 0 0 0
9 Konya Anadolu Selçukspor 0 0 0 0 0 0 0
10 Manisa BBSK 0 0 0 0 0 0 0
11 Menemen Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
12 Pendikspor 0 0 0 0 0 0 0
13 Sivas Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
14 Şanlıurfaspor 0 0 0 0 0 0 0
15 Tarsus İdman Yurdu 0 0 0 0 0 0 0
16 Tokatspor 0 0 0 0 0 0 0
17 Tuzlaspor 0 0 0 0 0 0 0
18 Zonguldak Kömürspor 0 0 0 0 0 0 0
Takım O G M B A Y P AV
1 Artvin Hopaspor 0 0 0 0 0 0 0
2 Batman Petrolspor 0 0 0 0 0 0 0
3 Büyükçekmece Tepecikspor 0 0 0 0 0 0 0
4 Düzyurtspor 0 0 0 0 0 0 0
5 Erbaaspor 0 0 0 0 0 0 0
6 Ergene Velimeşe 0 0 0 0 0 0 0
7 Erzin Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
8 Gebzespor 0 0 0 0 0 0 0
9 Karaköprü Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
10 Kozan Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
11 Körfez Spor Kulübü 0 0 0 0 0 0 0
12 Nazilli Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
13 Nevşehir Belediyespor 0 0 0 0 0 0 0
14 Silivrispor 0 0 0 0 0 0 0
15 Şile Yıldızspor 0 0 0 0 0 0 0
16 Tire 1922 0 0 0 0 0 0 0
17 Yomraspor 0 0 0 0 0 0 0
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 19/08/2018 Alanyaspor vs MKE Ankaragücü
 19/08/2018 Galatasaray vs Göztepe
 20/08/2018 Kasımpaşa vs Medipol Başakşehir
 24/08/2018 Çaykur Rizespor vs BB Erzurumspor
 25/08/2018 MKE Ankaragücü vs Trabzonspor
 25/08/2018 Göztepe vs Fenerbahçe
 25/08/2018 Kayserispor vs Yeni Malatyaspor
 26/08/2018 Sivasspor vs Kasımpaşa
 26/08/2018 Atiker Konyaspor vs Bursaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 19/08/2018 Eskişehirspor vs Balıkesirspor Baltok
 19/08/2018 Gazişehir Gaziantep FK vs İstanbulspor
 24/08/2018 Boluspor vs Ümraniyespor
 25/08/2018 Giresunspor vs Elazığspor
 25/08/2018 İstanbulspor vs Altay
 25/08/2018 Denizlispor vs Hatayspor
 25/08/2018 Gazişehir Gaziantep FK vs Adana Demirspor
 26/08/2018 Gençlerbirliği vs Eskişehirspor
 26/08/2018 Adanaspor vs Afjet Afyonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 02/09/2018 Etimesgut Belediyespor vs Kırklarelispor
 02/09/2018 Konya Anadolu Selçukspor vs Tuzlaspor
 02/09/2018 Bandırmaspor vs Kahramanmaraşspor
 02/09/2018 Darıca Gençlerbirliği vs Tokatspor
 02/09/2018 Fatih Karagümrük vs Menemen Belediyespor
 02/09/2018 Manisa BBSK vs Zonguldak Kömürspor
 02/09/2018 Pendikspor vs Sivas Belediyespor
 02/09/2018 Şanlıurfaspor vs Fethiyespor
 02/09/2018 Tarsus İdman Yurdu vs Bugsaş Spor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/09/2018 Büyükçekmece Tepecikspor vs Tire 1922
 01/09/2018 Körfez Spor Kulübü vs Artvin Hopaspor
 01/09/2018 Şile Yıldızspor vs Gebzespor
 02/09/2018 Batman Petrolspor vs Karaköprü Belediyespor
 02/09/2018 Düzyurtspor vs Silivrispor
 02/09/2018 Erzin Belediyespor vs Kozan Belediyespor
 02/09/2018 Yomraspor vs Nevşehirspor GK
 02/09/2018 Erbaaspor vs Ergene Velimeşe
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

24 Haziran Seçimlerinin Şaibesiz Olduğuna İnanıyor Musunuz?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI