Bugun...


Çağdaş Dedeoğlu

facebook-paylas
Cami, İktidar ve Orantısızlık
Tarih: 12-05-2014 21:58:00 Güncelleme: 12-05-2014 22:11:00


Nisan ayının güzel bir bahar akşamında, Sabancı Üniversitesi – Stiftung Mercator Girişimi İstanbul Politikalar Merkezi’nin Karaköy’deki binasında, “Kamusal Alanda İnanç ve Estetik: Gelenek ve İktidar Arasında İbadet” başlıklı panelini izledim. Panel sırasında birtakım notlar almıştım almasına ama bu konu üzerine bir yazı yazmak yerine notları araştırmalarımda kullanmayı yeğlemiştim başta. Ancak geçtiğimiz hafta sonu Edirne’yi ve tabi ki Selimiye’yi yeniden ziyaretim sırasında yaşadığım bir an, fikrimi değiştirmem yönünde bir etki yarattı. Üzerinde “güvenlik görevlisi” yazılı üniforma bulunan bir kadın, camiye başı açık giren diğer kadınları başlarını örtmeleri konusunda uyarıyordu. Sonrasındaysa bir arkadaşım bu notların kamusallaşması gerektiği konusunda ısrarcı oldu. Sahi, kamusallık ne anlam ifade ediyordu biz faniler için? Panelde konuşulanlar ile Selimiye turunu bir arada değerlendirince bu soru tekrar aklıma düştü. Bu yazı, işte böylesi öznel bir süreç sonucunda kaleme alındı. Bu öznelliğin en azından iki sacayağı mevcut gibi: İlki, kamusal alanın dönüştürülmesi süreci ile kişisel anlam arayışlarımız arasındaki ilişkiye dair; diğeri iktidarın buradaki konumuna… Sanıyorum bu, birçoğumuzun da –özeline değil- öznelliğine temas ediyor.

Nilüfer Göle’nin, “camiler modern dünyaya alternatif bir dünya oluşumunda rol oynayabilirler mi” sorusuyla yön verdiği panelin konuşmacıları Dücane Cündioğlu, Selçuk Mülayim ve Suphi Saatçi idi. Tartışma ister istemez Çamlıca tepesinde yapımı devam eden cami çevresinde şekil buldu. Nilüfer Göle’nin ardından söz alan Suphi Saatçi Çamlıca projesi danışma jürisinde yer alması dolayısıyla süreci açıklayıcı bir üslupla başladığı kısa konuşmasına jüride TOKİ’den beş üyenin bulunmasını eleştirerek devam ederken cami mimarisinde gösterilen özenin neden konut mimarisinde gösterilmediğini merak ettiğini söyleyerek son verdi. Ardından söz alan Selçuk Mülayim, Mimar Sinan’ın yeryüzünün gelmiş geçmiş en büyük tasarımcısı olduğunu dile getirdikten sonra sözü oranlara getirdi. Sinan’ın en büyük keşfi oranlardı. Tıpkı Beethoven’ın herkesin kullandığı notalarla 9. Senfoni’yi yaratması gibi Sinan da herkesin kullandığı sayılar ve malzemeyle hiç kimsenin hayal edemediği projeleri tasarlamış ve daha da önemlisi uygulamıştı. Bu nedenle, onun farkı “doğru” oranları uygulamış olmasındaydı.

Selçuk Mülayim, “modern ibadet diye bir kavramsallaştırma mümkün mü ki modern cami mümkün olsun” diye sorup Mimar Sinan’ın, İslam’ın temel gerekleri çerçevesinde olabilecek en “doğru” camiyi tasarladığını ifade ederken Dücane Cündioğlu kendi konuşmasında buna itiraz etti. Ona göre ibadetin unsurlarının tarihsel olarak değişimi olağandı ve ibadet için “toparlayan” anlamına gelen caminin de unsurlarının değişmesi olağan karşılanabilirdi. Cündioğlu’nun özellikle vurguladığı nokta, toplumumuzun, geleneksel fizikten modern fiziğe geçişin sosyal hayattaki yansımalarından beslenememiş oluşuydu. Geleneksel fizikte dairesel hareket gökyüzüne lineer hareket ise yeryüzüne atfedilmiş olup bu çerçevede tanrı da hareketsizdi. Hareket araz (hastalık belirtisi) kabul edildiği için fizikte olduğu gibi sosyal hayatta ve tabi ki siyasette de dışlanmıştı. Bugün yaşanan tartışmalar da Kopernik devrimini içselleştirememiş olmanın uzantıları olarak kabul edilmeliydi.

İlk tur konuşmaların ardından geçilen soru-cevap bölümünde birbirinden çok farklı olmayan sesler duyuldu. İlk yorum, tartışmaların oryantalist bakış açılarına oturuşunu eleştirirken cami konusunun ibadet edenlerin meselesi olduğunu ifade ediyordu. Ardından “caminin kullanıcısı mı yoksa tasarımcısı mı ön planda olmalı” diye bir soru yöneltildi konuşmacılara ve ayrıca “sosyal bir araya gelmelerin formu değişiyor mu” diye de soruldu. Tüm bunların arasında Çamlıca’ya cami yapılması sürecine eleştirel yaklaştığı açıkça görülen bir mimar, Türkiye’de 1100 adet cami derneği bulunduğunu ve bunların Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan bağımsız olarak cami yaptırma yetkisine sahip olduklarını ifade ederken ülkede cami sayısında yaşanan hızlı artışı da rakamlarla ortaya koydu: 1923-1980 yılları arasında 14.000, 1980-2000 yılları arasında 54.000, 2000-2014 yılları arasında ise 84.000. Cami yapımının rant kapısı olarak görülmesini eleştirdiği açıktı.

Soru-cevap bölümünde yapılan yorumlara ve sorulan sorulara cevaben, önce bir ironi yoluyla Suphi Saatçi ve ardından –biraz da Saatçi’nin yanlış anlaşılmış olma ihtimaline karşı- Nilüfer Göle cami yapımının sadece ibadet edenlerin meselesi olamayacağını, kamusal alana dahil olan herkesin meselesi olduğunu dile getirdiler. Bu açıdan mesele sadece sosyolojik değil, aynı zamanda sanatsal/mimari bir meseleydi de. Çünkü ortada bir kamu eseri söz konusuydu.

 

Selimiye Cami (1574), Edirne

 

İşte Selimiye’ye tüm bu konuşmalar aklımdayken gitmiştim. “Güvenlik görevlisi” kadının, camiye başı açık giren diğer kadınları uyardığına şahit olurken de yine bu konuşmalar aklımdaydı. Güvenlik görevlisi ile başbakanın iktidar algıları arasındaki farkın ne kadar küçük olduğunu düşünüyordum. Yaklaşımlar, aynı bakış açılarının ürünüydü. Çamlıca’daki cami projesine dair düşündüğümde ise proje fikrinin sahibi bir iktidar, kamusal alanın dönüşümüne aracılık eden bir bakanlık ve dönüşümü gerçekleştirmek üzere görev alan bir şirket ve rant olgusu aklıma geliyordu. Panelin başlığında “gelenek ve iktidar arasında ibadet” ifadesine yer verilmişti. Halbuki gelenek de pekala bir iktidar türü olarak ele alınabilirdi. Böyle bir çerçeveden bakıldığında geleneksel veya modern kaynaklardan beslensinler, iktidarların, kamuya ait olan üzerinde tahakküm kurmaları ve bu sayede kişilerin anlam arayışlarını yönlendirmeleri dikkat çekicidir. Böyle bir bakış açısında camiler ya da diğer semboller, iktidarların, inançları yeniden –istenilen yönde üreten- yapıları olarak tezahür etmektedir. Bu noktada mesaj aslında açıktır: “Kamu alanıdır. Girilmez.”

 

 

Söz konusu mesaj, şakaya vurulacak basit bir kafa karışıklığından çok daha ciddi bir zihniyet durumunun ifadesi olarak da görülebilir, görülmelidir. Kamusal alanın tahakküm altına alınan bir gerçeklik olarak görülmesi ile özgürce deneyimlenmesi gereken bir gerçeklik olarak görülmesi arasındaki çizgi çok incedir. Bunu, Sinan’dan pay biçerek ortaya koymaya çalıştığımızda, mesele oranlarla ilgilidir. Rasyonalite; anlamdan ve duygudan yoksunluk olmadığı gibi çerçevesi iktidar tarafından çizilmiş aklın dayatılması da değildir. Ölçülülüktür, “doğru” oranı uygulayabilmektir. Bu açıdan Sinan’a doğru oranları uygulatan dönemin birikimini incelemek, tekrar incelemek gerekiyor belki de. Suphi Saatçi’nin ifadesiyle, bugün Sinan yetişmiyorsa Süleyman yetişmediği, çini ustası yetişmediği içindir. Bugün iktidar kamusal alana ölçüsüz bir şekilde nüfuz edebiliyorsa bu, hem ülkedeki iktidar geleneği hem de kamusal alanda sahip olduğumuz birikimle ilgilidir. Çamlıca’da yapılmakta olan cami de her şeyden önce söz konusu ölçüsüzlüğün bir başka örneğidir. Ülkede farklı bir medeniyet gerçekliği ortaya çıkarabilmek içinse önce ona temel oluşturacak birikimi inşa etmek gerektiği açıktır.

 

Not: Bu yazı, 9 Mayıs 2014 tarihinde, Odatv internet sitesinde yayımlanmıştır: http://odatv.com/n.php?n=gundemden-sikildiysaniz-zihin-acici-bu-yaziyi-okumalisiniz–0805141200

 

 



Bu yazı 2902 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Medipol Başakşehir 17 11 3 3 31 18 36 +13
2 Galatasaray 17 11 4 2 37 22 35 +15
3 Fenerbahçe 17 9 2 6 34 20 33 +14
4 Beşiktaş 17 8 3 6 29 16 30 +13
5 Kayserispor 17 8 3 6 25 18 30 +7
6 Göztepe 17 9 5 3 30 26 30 +4
7 Trabzonspor 17 8 4 5 33 28 29 +5
8 Sivasspor 17 8 7 2 23 27 26 -4
9 Bursaspor 17 7 6 4 28 19 25 +9
10 Yeni Malatyaspor 17 6 7 4 21 24 22 -3
11 Kasımpaşa 17 5 8 4 25 31 19 -6
12 Akhisarspor 17 5 8 4 22 30 19 -8
13 Aytemiz Alanyaspor 17 5 9 3 28 33 18 -5
14 Osmanlıspor FK 17 5 10 2 26 34 17 -8
15 Antalyaspor 17 4 8 5 19 31 17 -12
16 Atiker Konyaspor 17 4 10 3 16 23 15 -7
17 Gençlerbirliği 17 3 9 5 20 32 14 -12
18 Karabükspor 17 2 12 3 14 29 9 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 17 10 3 4 26 14 34 +12
2 Ümraniyespor 17 9 3 5 26 17 32 +9
3 Çaykur Rizespor 17 9 4 4 35 24 31 +11
4 Giresunspor 17 8 3 6 25 15 30 +10
5 Adanaspor 17 7 5 5 20 23 26 -3
6 Boluspor 17 7 7 3 21 17 24 +4
7 BB Erzurumspor 17 6 5 6 20 20 24 0
8 Balıkesirspor Baltok 17 7 5 5 32 28 23 +4
9 Elazığspor 17 6 6 5 24 22 23 +2
10 İstanbulspor 17 6 6 5 18 17 23 +1
11 Gazişehir Gaziantep FK 17 4 5 8 19 15 20 +4
12 Altınordu 17 5 7 5 24 25 20 -1
13 Adana Demirspor 17 5 7 5 23 26 20 -3
14 Samsunspor 17 4 6 7 16 22 19 -6
15 Eskişehirspor 17 5 6 6 33 29 18 +4
16 Denizlispor 17 3 9 5 16 27 14 -11
17 Manisaspor 17 6 9 2 21 27 11 -6
18 Gaziantepspor 17 1 12 4 7 38 4 -31
Takım O G M B A Y P AV
1 Menemen Belediyespor 17 12 3 2 38 11 38 +27
2 Sivas Belediyespor 17 11 1 5 28 8 38 +20
3 Hatayspor 17 12 3 2 26 8 38 +18
4 Afjet Afyonspor 17 11 1 5 28 13 38 +15
5 Keçiörengücü 17 10 5 2 43 19 32 +24
6 Sancaktepe Belediyespor 17 9 3 5 26 14 32 +12
7 İnegölspor 17 8 4 5 26 25 29 +1
8 Sarıyer 17 7 7 3 24 21 24 +3
9 Tokatspor 17 6 5 6 19 22 24 -3
10 Kastamonuspor 1966 17 7 8 2 29 24 23 +5
11 Amed Sportif 17 5 7 5 24 25 20 -1
12 Etimesgut Belediyespor 17 5 8 4 19 23 19 -4
13 Eyüpspor 17 5 9 3 25 35 18 -10
14 Bodrumspor 17 4 9 4 15 25 16 -10
15 Bucaspor 17 4 9 4 19 26 13 -7
16 Tuzlaspor 17 4 12 1 18 33 13 -15
17 Kocaeli Birlikspor 17 2 13 2 13 36 5 -23
18 Mersin İdmanyurdu 17 1 16 0 10 62 6 -52
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 11 2 4 28 11 37 +17
2 Düzcespor 17 9 4 4 20 17 31 +3
3 Bayrampaşa 17 8 3 6 16 10 30 +6
4 Halide Edip Adıvar SK 17 7 3 7 22 14 28 +8
5 Batman Petrolspor 17 6 3 8 24 16 26 +8
6 Kemerspor 2003 17 6 4 7 30 24 25 +6
7 Bayburt Grup Özel İdare 17 6 4 7 21 17 25 +4
8 Ofspor 17 7 7 3 22 16 24 +6
9 Erbaaspor 17 6 5 6 22 17 24 +5
10 Kozan Belediyespor 17 6 6 5 21 23 23 -2
11 12 Bingölspor 17 5 5 7 16 18 22 -2
12 Yomraspor 17 5 8 4 13 23 19 -10
13 Çanakkale Dardanel SK 17 4 7 6 21 25 18 -4
14 Erzin Belediyespor 17 5 9 3 13 20 18 -7
15 Bergama Belediyespor 17 5 10 2 18 28 17 -10
16 Yeni Altındağ Bld. 17 4 9 4 16 26 16 -10
17 Orhangazi Belediyespor 17 2 7 8 15 22 14 -7
18 Çatalcaspor 17 3 9 5 9 20 14 -11
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
19.01.2018 20:00 Kasımpaşa - Aytemiz Alanyaspor
20.01.2018 16:00 Osmanlispor FK - Evkur Yeni Malatyaspor
20.01.2018 13:30 Kardemir Karabükspor - Gençlerbirliği
20.01.2018 19:00 Fenerbahçe - Göztepe
21.01.2018 13:30 Demir Grup Sivasspor - Teleset M. Akhisarspor
21.01.2018 19:00 Antalyaspor - Beşiktaş
21.01.2018 16:00 Bursaspor - İstanbul Başakşehir
21.01.2018 13:30 Atiker Konyaspor - Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 15:30 Eskişehirspor - İstanbulspor
20.01.2018 13:00 Adana D.Spor - Balıkesirspor
21.01.2018 15:30 Giresunspor - Boluspor
21.01.2018 13:00 Umraniyespor - Gaziantepspor
21.01.2018 15:30 Manisaspor - Ç.Rizespor
21.01.2018 13:00 Erzurum BB - Ankaragücü
21.01.2018 18:00 Altınordu - Elazığspor
22.01.2018 18:00 Denizlispor - Adanaspor
22.01.2018 18:00 Gaziantep Bykşhr Bld. - Samsunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 13:30 Kocaeli Birlik Spor - Menemen Bld.
20.01.2018 12:00 Eyüpspor - Etimesgut Belediyespor
20.01.2018 13:30 Sancaktepespor - 4 Eylül Bld.
21.01.2018 13:30 İnegölspor - Tuzlaspor
21.01.2018 13:00 Sarıyer - Bodrumspor
21.01.2018 13:00 Amed Sportif - Mersin İ.Y.
21.01.2018 13:30 Afjet Afyonspor - Tokatspor
21.01.2018 13:30 Kastamonuspor - Hatayspor
21.01.2018 13:30 Keçiörengücü - Bucaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.01.2018 13:30 Catalcaspor - 12 Bingolspor
20.01.2018 13:30 Halide Edip Adivar Spor - Duzcespor
20.01.2018 13:30 Ofspor - Yeni Altindag Belediyespor
20.01.2018 13:30 Bergama Belediyespor - Orhangazispor
21.01.2018 13:30 Bayburt Genclikspor - Erzin Belediyespor
21.01.2018 13:30 Kozan Belediyespor - Tekirova Bld.
21.01.2018 13:30 Batman Pet. - Bayrampaşa
21.01.2018 13:30 Erbaaspor - Dardanelspor
21.01.2018 13:30 Manisa Büyükşehir Belediyespor - Yomraspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Sizce 2019 seçimlerinde kim Cumhurbaşkanı olur


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI