Bugun...


Çağdaş Dedeoğlu

facebook-paylas
Cami, İktidar ve Orantısızlık
Tarih: 12-05-2014 21:58:00 Güncelleme: 12-05-2014 22:11:00


Nisan ayının güzel bir bahar akşamında, Sabancı Üniversitesi – Stiftung Mercator Girişimi İstanbul Politikalar Merkezi’nin Karaköy’deki binasında, “Kamusal Alanda İnanç ve Estetik: Gelenek ve İktidar Arasında İbadet” başlıklı panelini izledim. Panel sırasında birtakım notlar almıştım almasına ama bu konu üzerine bir yazı yazmak yerine notları araştırmalarımda kullanmayı yeğlemiştim başta. Ancak geçtiğimiz hafta sonu Edirne’yi ve tabi ki Selimiye’yi yeniden ziyaretim sırasında yaşadığım bir an, fikrimi değiştirmem yönünde bir etki yarattı. Üzerinde “güvenlik görevlisi” yazılı üniforma bulunan bir kadın, camiye başı açık giren diğer kadınları başlarını örtmeleri konusunda uyarıyordu. Sonrasındaysa bir arkadaşım bu notların kamusallaşması gerektiği konusunda ısrarcı oldu. Sahi, kamusallık ne anlam ifade ediyordu biz faniler için? Panelde konuşulanlar ile Selimiye turunu bir arada değerlendirince bu soru tekrar aklıma düştü. Bu yazı, işte böylesi öznel bir süreç sonucunda kaleme alındı. Bu öznelliğin en azından iki sacayağı mevcut gibi: İlki, kamusal alanın dönüştürülmesi süreci ile kişisel anlam arayışlarımız arasındaki ilişkiye dair; diğeri iktidarın buradaki konumuna… Sanıyorum bu, birçoğumuzun da –özeline değil- öznelliğine temas ediyor.

Nilüfer Göle’nin, “camiler modern dünyaya alternatif bir dünya oluşumunda rol oynayabilirler mi” sorusuyla yön verdiği panelin konuşmacıları Dücane Cündioğlu, Selçuk Mülayim ve Suphi Saatçi idi. Tartışma ister istemez Çamlıca tepesinde yapımı devam eden cami çevresinde şekil buldu. Nilüfer Göle’nin ardından söz alan Suphi Saatçi Çamlıca projesi danışma jürisinde yer alması dolayısıyla süreci açıklayıcı bir üslupla başladığı kısa konuşmasına jüride TOKİ’den beş üyenin bulunmasını eleştirerek devam ederken cami mimarisinde gösterilen özenin neden konut mimarisinde gösterilmediğini merak ettiğini söyleyerek son verdi. Ardından söz alan Selçuk Mülayim, Mimar Sinan’ın yeryüzünün gelmiş geçmiş en büyük tasarımcısı olduğunu dile getirdikten sonra sözü oranlara getirdi. Sinan’ın en büyük keşfi oranlardı. Tıpkı Beethoven’ın herkesin kullandığı notalarla 9. Senfoni’yi yaratması gibi Sinan da herkesin kullandığı sayılar ve malzemeyle hiç kimsenin hayal edemediği projeleri tasarlamış ve daha da önemlisi uygulamıştı. Bu nedenle, onun farkı “doğru” oranları uygulamış olmasındaydı.

Selçuk Mülayim, “modern ibadet diye bir kavramsallaştırma mümkün mü ki modern cami mümkün olsun” diye sorup Mimar Sinan’ın, İslam’ın temel gerekleri çerçevesinde olabilecek en “doğru” camiyi tasarladığını ifade ederken Dücane Cündioğlu kendi konuşmasında buna itiraz etti. Ona göre ibadetin unsurlarının tarihsel olarak değişimi olağandı ve ibadet için “toparlayan” anlamına gelen caminin de unsurlarının değişmesi olağan karşılanabilirdi. Cündioğlu’nun özellikle vurguladığı nokta, toplumumuzun, geleneksel fizikten modern fiziğe geçişin sosyal hayattaki yansımalarından beslenememiş oluşuydu. Geleneksel fizikte dairesel hareket gökyüzüne lineer hareket ise yeryüzüne atfedilmiş olup bu çerçevede tanrı da hareketsizdi. Hareket araz (hastalık belirtisi) kabul edildiği için fizikte olduğu gibi sosyal hayatta ve tabi ki siyasette de dışlanmıştı. Bugün yaşanan tartışmalar da Kopernik devrimini içselleştirememiş olmanın uzantıları olarak kabul edilmeliydi.

İlk tur konuşmaların ardından geçilen soru-cevap bölümünde birbirinden çok farklı olmayan sesler duyuldu. İlk yorum, tartışmaların oryantalist bakış açılarına oturuşunu eleştirirken cami konusunun ibadet edenlerin meselesi olduğunu ifade ediyordu. Ardından “caminin kullanıcısı mı yoksa tasarımcısı mı ön planda olmalı” diye bir soru yöneltildi konuşmacılara ve ayrıca “sosyal bir araya gelmelerin formu değişiyor mu” diye de soruldu. Tüm bunların arasında Çamlıca’ya cami yapılması sürecine eleştirel yaklaştığı açıkça görülen bir mimar, Türkiye’de 1100 adet cami derneği bulunduğunu ve bunların Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan bağımsız olarak cami yaptırma yetkisine sahip olduklarını ifade ederken ülkede cami sayısında yaşanan hızlı artışı da rakamlarla ortaya koydu: 1923-1980 yılları arasında 14.000, 1980-2000 yılları arasında 54.000, 2000-2014 yılları arasında ise 84.000. Cami yapımının rant kapısı olarak görülmesini eleştirdiği açıktı.

Soru-cevap bölümünde yapılan yorumlara ve sorulan sorulara cevaben, önce bir ironi yoluyla Suphi Saatçi ve ardından –biraz da Saatçi’nin yanlış anlaşılmış olma ihtimaline karşı- Nilüfer Göle cami yapımının sadece ibadet edenlerin meselesi olamayacağını, kamusal alana dahil olan herkesin meselesi olduğunu dile getirdiler. Bu açıdan mesele sadece sosyolojik değil, aynı zamanda sanatsal/mimari bir meseleydi de. Çünkü ortada bir kamu eseri söz konusuydu.

 

Selimiye Cami (1574), Edirne

 

İşte Selimiye’ye tüm bu konuşmalar aklımdayken gitmiştim. “Güvenlik görevlisi” kadının, camiye başı açık giren diğer kadınları uyardığına şahit olurken de yine bu konuşmalar aklımdaydı. Güvenlik görevlisi ile başbakanın iktidar algıları arasındaki farkın ne kadar küçük olduğunu düşünüyordum. Yaklaşımlar, aynı bakış açılarının ürünüydü. Çamlıca’daki cami projesine dair düşündüğümde ise proje fikrinin sahibi bir iktidar, kamusal alanın dönüşümüne aracılık eden bir bakanlık ve dönüşümü gerçekleştirmek üzere görev alan bir şirket ve rant olgusu aklıma geliyordu. Panelin başlığında “gelenek ve iktidar arasında ibadet” ifadesine yer verilmişti. Halbuki gelenek de pekala bir iktidar türü olarak ele alınabilirdi. Böyle bir çerçeveden bakıldığında geleneksel veya modern kaynaklardan beslensinler, iktidarların, kamuya ait olan üzerinde tahakküm kurmaları ve bu sayede kişilerin anlam arayışlarını yönlendirmeleri dikkat çekicidir. Böyle bir bakış açısında camiler ya da diğer semboller, iktidarların, inançları yeniden –istenilen yönde üreten- yapıları olarak tezahür etmektedir. Bu noktada mesaj aslında açıktır: “Kamu alanıdır. Girilmez.”

 

 

Söz konusu mesaj, şakaya vurulacak basit bir kafa karışıklığından çok daha ciddi bir zihniyet durumunun ifadesi olarak da görülebilir, görülmelidir. Kamusal alanın tahakküm altına alınan bir gerçeklik olarak görülmesi ile özgürce deneyimlenmesi gereken bir gerçeklik olarak görülmesi arasındaki çizgi çok incedir. Bunu, Sinan’dan pay biçerek ortaya koymaya çalıştığımızda, mesele oranlarla ilgilidir. Rasyonalite; anlamdan ve duygudan yoksunluk olmadığı gibi çerçevesi iktidar tarafından çizilmiş aklın dayatılması da değildir. Ölçülülüktür, “doğru” oranı uygulayabilmektir. Bu açıdan Sinan’a doğru oranları uygulatan dönemin birikimini incelemek, tekrar incelemek gerekiyor belki de. Suphi Saatçi’nin ifadesiyle, bugün Sinan yetişmiyorsa Süleyman yetişmediği, çini ustası yetişmediği içindir. Bugün iktidar kamusal alana ölçüsüz bir şekilde nüfuz edebiliyorsa bu, hem ülkedeki iktidar geleneği hem de kamusal alanda sahip olduğumuz birikimle ilgilidir. Çamlıca’da yapılmakta olan cami de her şeyden önce söz konusu ölçüsüzlüğün bir başka örneğidir. Ülkede farklı bir medeniyet gerçekliği ortaya çıkarabilmek içinse önce ona temel oluşturacak birikimi inşa etmek gerektiği açıktır.

 

Not: Bu yazı, 9 Mayıs 2014 tarihinde, Odatv internet sitesinde yayımlanmıştır: http://odatv.com/n.php?n=gundemden-sikildiysaniz-zihin-acici-bu-yaziyi-okumalisiniz–0805141200

 

 



Bu yazı 3184 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Medipol Başakşehir 30 19 6 5 52 30 62 +22
2 Galatasaray 29 19 7 3 65 30 60 +35
3 Beşiktaş 29 17 4 8 56 24 59 +32
4 Fenerbahçe 29 16 4 9 58 31 57 +27
5 Trabzonspor 29 12 7 10 53 42 46 +11
6 Kayserispor 30 12 10 8 40 46 44 -6
7 Göztepe 29 12 10 7 42 47 43 -5
8 Sivasspor 29 12 12 5 38 45 41 -7
9 Kasımpaşa 29 11 11 7 46 46 40 0
10 Yeni Malatyaspor 29 10 11 8 34 38 38 -4
11 Antalyaspor 29 9 12 8 35 48 35 -13
12 Akhisarspor 29 9 13 7 38 48 34 -10
13 Bursaspor 29 9 14 6 35 40 33 -5
14 Aytemiz Alanyaspor 29 9 15 5 45 50 32 -5
15 Gençlerbirliği 29 7 13 9 35 46 30 -11
16 Atiker Konyaspor 29 7 14 8 31 36 29 -5
17 Osmanlıspor FK 29 7 14 8 41 50 29 -9
18 Karabükspor 29 3 23 3 19 66 12 -47
Takım O G M B A Y P AV
1 Çaykur Rizespor 31 17 5 9 62 36 60 +26
2 Ümraniyespor 31 17 8 6 45 30 57 +15
3 MKE Ankaragücü 31 16 7 8 47 33 56 +14
4 Gazişehir Gaziantep FK 31 15 8 8 55 29 53 +26
5 Boluspor 31 16 10 5 47 27 53 +20
6 Altınordu 32 15 10 7 54 43 52 +11
7 Elazığspor 31 13 10 8 48 35 47 +13
8 BB Erzurumspor 31 12 9 10 48 40 46 +8
9 İstanbulspor 31 13 11 7 38 34 46 +4
10 Balıkesirspor Baltok 31 14 11 6 50 44 45 +6
11 Giresunspor 31 11 12 8 43 38 41 +5
12 Adanaspor 31 11 13 7 38 47 40 -9
13 Adana Demirspor 31 10 14 7 40 43 37 -3
14 Eskişehirspor 31 10 14 7 54 53 34 +1
15 Denizlispor 31 9 15 7 36 44 34 -8
16 Samsunspor 31 7 11 13 26 39 34 -13
17 Manisaspor 32 7 22 3 30 73 15 -43
18 Gaziantepspor 31 2 25 4 13 86 7 -73
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 31 22 4 5 59 13 71 +46
2 Menemen Belediyespor 31 21 4 6 61 21 69 +40
3 Afjet Afyonspor 31 19 5 7 56 29 64 +27
4 Keçiörengücü 31 18 7 6 74 37 60 +37
5 Sivas Belediyespor 31 17 5 9 50 25 60 +25
6 Sancaktepe Belediyespor 31 15 6 10 50 29 55 +21
7 İnegölspor 31 15 9 7 45 39 52 +6
8 Sarıyer 31 12 14 5 40 40 41 0
9 Etimesgut Belediyespor 31 11 12 8 38 38 41 0
10 Kastamonuspor 1966 31 12 16 3 42 40 39 +2
11 Tokatspor 31 10 12 9 34 43 39 -9
12 Eyüpspor 31 11 16 4 51 59 37 -8
13 Amed Sportif 31 10 14 7 36 40 34 -4
14 Bucaspor 31 9 15 7 45 56 31 -11
15 Tuzlaspor 31 8 16 7 36 48 31 -12
16 Bodrumspor 31 8 16 7 35 51 31 -16
17 Kocaeli Birlikspor 31 4 23 4 26 69 13 -43
18 Mersin İdmanyurdu 31 1 29 1 18 119 17 -101
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 31 22 3 6 58 21 72 +37
2 Kemerspor 2003 31 15 5 11 61 40 56 +21
3 Bayburt Grup Özel İdare 31 15 6 10 44 29 55 +15
4 Bayrampaşa 31 14 8 9 38 31 51 +7
5 Düzcespor 31 13 7 11 39 33 50 +6
6 Ofspor 31 14 11 6 34 25 48 +9
7 Halide Edip Adıvar SK 31 12 8 11 43 29 47 +14
8 Erbaaspor 31 12 10 9 44 36 45 +8
9 Batman Petrolspor 31 11 9 11 39 32 44 +7
10 Yeni Altındağ Bld. 31 10 13 8 39 42 38 -3
11 Çatalcaspor 31 9 13 9 26 34 36 -8
12 Kozan Belediyespor 31 10 16 5 39 48 35 -9
13 Yomraspor 31 9 14 8 22 40 35 -18
14 Erzin Belediyespor 31 9 16 6 31 47 33 -16
15 12 Bingölspor 31 6 13 12 27 41 30 -14
16 Bergama Belediyespor 31 7 16 8 32 52 29 -20
17 Orhangazi Belediyespor 31 5 14 12 26 47 27 -21
18 Çanakkale Dardanel SK 31 5 16 10 34 49 25 -15
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.04.2018 20:00 İstanbul Başakşehir 3 - 1 Kayserispor
21.04.2018 19:00 Aytemiz Alanyaspor - Galatasaray
21.04.2018 16:00 Trabzonspor - Demir Grup Sivasspor
21.04.2018 13:30 Gençlerbirliği - Osmanlispor FK
21.04.2018 13:30 Kardemir Karabükspor - Bursaspor
22.04.2018 19:00 Beşiktaş - Evkur Yeni Malatyaspor
22.04.2018 16:00 Atiker Konyaspor - Kasımpaşa
22.04.2018 16:00 Teleset M. Akhisarspor - Göztepe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
20.04.2018 18:00 Altınordu 3 - 0 Manisaspor
21.04.2018 15:00 Boluspor - İstanbulspor
21.04.2018 13:00 Elazığspor - Adanaspor
21.04.2018 15:00 Gaziantepspor - Eskişehirspor
22.04.2018 15:30 Ankaragücü - Gaziantep Bykşhr Bld.
22.04.2018 13:00 Samsunspor - Denizlispor
22.04.2018 18:00 Balıkesirspor - Umraniyespor
22.04.2018 18:00 Ç.Rizespor - Giresunspor
22.04.2018 15:30 Adana D.Spor - Erzurum BB
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
22.04.2018 15:30 Afjet Afyonspor - Kastamonuspor
22.04.2018 15:30 Bodrumspor - Etimesgut Belediyespor
22.04.2018 15:30 Tuzlaspor - Eyüpspor
22.04.2018 15:30 Mersin İ.Y. - Sarıyer
22.04.2018 15:30 Tokatspor - İnegölspor
22.04.2018 15:30 Keçiörengücü - Amed Sportif
22.04.2018 15:30 Bucaspor - Menemen Bld.
22.04.2018 15:30 4 Eylül Bld. - Kocaeli Birlik Spor
22.04.2018 15:30 Hatayspor - Sancaktepespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
22.04.2018 15:30 Erzin Belediyespor - Ofspor
22.04.2018 15:30 Orhangazispor - Erbaaspor
22.04.2018 15:30 Yomraspor - Bayburt Genclikspor
22.04.2018 15:30 12 Bingolspor - Dardanelspor
22.04.2018 15:30 Catalcaspor - Kozan Belediyespor
22.04.2018 15:30 Manisa Büyükşehir Belediyespor - Batman Pet.
22.04.2018 15:30 Bayrampaşa - Bergama Belediyespor
22.04.2018 15:30 Tekirova Bld. - Halide Edip Adivar Spor
22.04.2018 15:30 Duzcespor - Yeni Altindag Belediyespor
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Sizce 2019 seçimlerinde kim Cumhurbaşkanı olur


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI